Albert Camus - De vreemdeling

 Moeder waarom leven wij?

 

'Even later vroeg ze me of ik van haar hield.

Ik antwoordde dat het van geen belang was maar dat ik dacht van niet.'

Meursault, het hoofdpersonage in De vreemdeling, kijkt op een gevoelloze, klinische manier naar de wereld. Vanop zijn balkon in Algiers, Frans koloniaal gebied tot 1962, slaat hij de stadsmensen gade. Hij neemt niet deel aan het leven, hij observeert. Wanneer zijn moeder sterft reageert hij emotieloos. De lijkwagen doet hem denken aan een pennendoos. En zoals het citaat boven dit stukje aantoont, gaat de band met zijn vriendin Marie niet verder dan lichamelijke aantrekkingskracht. Ook zijn buren lijken de weg kwijt. De ene mishandelt zijn liefje, de andere zijn hond. 

 

In dat Noord-Afrikaanse land brandt de zon genadeloos. Ze 'bijt als een brandend zwaard' in de oogleden van Meursault. Hij kan amper ademen 'in de stenige hitte die opstijgt van de grond'. Misschien is de vuurbal een metafoor voor de hogedrukpan in zijn binnenste. De vreemdeling is niet makkelijk te duiden. Het is een verhaal met veel vraagtekens. Als de hoofdrolspeler op een zondagmiddag aan het strand in een gewelddadige situatie verzeilt, schiet hij een man dood. Tijdens de daarop volgende verhoren toont hij geen berouw maar neemt wel de verantwoordelijkheid voor zijn daad op.

 

Het centrum van Algiers met huizen uit de koloniale tijd.

Toen Albert Camus De vreemdeling schreef, was hij een late twintiger die aan TBC leed. Bovendien stond de Tweede Wereldoorlog voor de deur. Geen context, dus, waarin een 'joie de vivre' goed kon gedijen. Maar ook in onze tijd heb je Grunbergs en Houellebecqs die het machteloze en absurdistische van ons bestaan beschrijven. 'Zouden wij ons intensief bezig moeten houden met het leven of zouden wij ons eenvoudigweg moeten doden?' vroeg Camus zich af in zijn filosofisch werk.

In een sobere, erg efficiënte taal zet de Nobelprijswinnaar van '57 zijn Meursault neer. Het is geen karakter waarmee je je makkelijk identificeert. Het is meer een idee dan een personage. Of de dood voor de moeder en de zoon een bevrijding zou kunnen zijn, is een vraag waar de lezer zich over kan buigen. Meursault heeft een rechte rug als het gaat over trouw zijn aan zichzelf. Gelukkig mag elk van ons die loyaliteit vrij invullen!

Lees ook het wederwoord van Kamel Daoud: Moussa of de dood van een Arabier

Quotering: ****

Uitgegeven bij de Bezige Bij - 2014

De boeken van Albert Camus