Per Petterson - Twee wegen

 Over onverlichte bruggen en wegen

 

'... er was geen reden om sentimenteel te zijn.

Dat maakte alles alleen maar erger.'

Of het aan de wat sombere Scandinavische ziel ligt of aan het drama dat zijn familie trof (de ouders en de broer van de auteur kwamen om bij een scheepsramp), Per Petterson schrijft geen levenslustige boeken... integendeel. Ook van een plot is geen sprake. Zijn werk is opgebouwd uit scènes, kleine taferelen die toch iets groots vertellen. Twee wegen respecteert zelfs de chronologie van de feiten niet. Voor Petterson moet je dus even goed gaan zitten.

In dit boek ontmoet je Tommy en Jim, die als twee handen op één buik opgroeien in een, bijna van de wereld afgesneden, Noors gehucht. Met die vaststelling heb je de warmte van het hele verhaal al ongeveer gehad. Op sommige dagen lijkt de sneeuw, die bijna tot de elektriciteitspalen reikt, de kleine gemeenschap te belegeren. Maar de echte ellende zit binnenshuis: de jongens komen uit gebroken gezinnen. Tommy is er het ergst aan toe. Hij en zijn zussen worden geterroriseerd door een gewelddadige vader. Omdat ook vriendschap een moeilijke levensoefening is, houdt hun maatjesgevoel geen stand. Vijfendertig jaar later zien ze elkaar bij toeval terug. Dat weerzien gooit alle ramen naar hun verleden weer open.

Noorse landschappen, altijd desolaat

Hoewel je aardig wat informatie krijgt over Tommy's achtergrond, mag je van Per Petterson geen uitgewerkte psychologische schetsen verwachten. Wil je van hem kunnen genieten, dan moet je bereid zijn om zelf veel in te vullen. Hij toont je het gedrag van mensen, het waarom houdt hij vaak achter de hand. Dat heeft iets fatalistisch, alsof het waarom er niet echt toe doet, alsof je er geen vat op hebt. De vrije rol van de lezer loopt door tot het einde dat wel één en ander suggereert maar je toch ook met vragen achterlaat.

Petterson noemt zichzelf 'een intuïtieve schrijver'. Dat merk je aan zijn stijl. Hij laat zich drijven op de cadans van de woorden die niet gelijkmatig is, eerder hortend en stotend, mee vechtend met de personages en hun confrontatie met het leven. Dat wordt nog duidelijker als je hem even hardop leest. Hoe bepalend het ritme is, merk je aan de laatste tientallen bladzijden wanneer de tekst verhalender wordt. Dan wordt de taal plots vloeiend en rustig. En net dan vinden Jim en Tommy hun bestemming... al is dat er één op z'n Pettersons.


Met de betekenis van een brug kun je meer dan één kant uit...

Deze Noor schrijft mooi over gruwelijke dingen, over 'het geweten dat net een tandwiel is, of zelfs een soort cirkelzaag', over het mishandelde achterste van jonge meiden, over zo dronken zijn dat je klok op die van Dali lijkt, over pa die zich te slonzig vindt om naast zijn zoon-bestuurder te gaan zitten en op de achterbank wil wegkruipen. Als de auteur de eenzaamheid van de vaderloze Jim wil benoemen, zegt hij: 'Jim wist niet wie hij moest missen... je zag zo dat Tommy iets had dat Jim niet had.' Van een afgrijselijke vergelijking gesproken!

Pettersons personages lijken te leven in het luchtledige. Ze hebben geen connectie met zichzelf of met anderen. 'Alle mensen die ik zag waren vreemden voor mij', zegt Jim ergens. Therapeutische behandelingen werken niet, zich verschansen in boeken of in een carrière ook niet. 'Ik had geen tijd om geraakt te worden', zo drukt Tommy zijn vluchtgedrag uit.

Dat deze onmachtige, dolende mensen weinig te kiezen hebben, mag je niet verbazen. Om met le mal de vivre om te gaan zijn er uiteindelijk maar Twee Wegen!


Quotering: ****

UItgegeven bij De Geus - 2014

Lees hier de *****recensie van Ik vind het best

De boeken van Per Petterson