Jan Vantoortelboom - Meester mitraillette

 Wie goed doet, wordt gestraft

 

 

'In mijn woonkamer hing de rust van een kerkhof.

Ik stak een paar kaarsen aan en ging zitten.'

Telkens weer verbaast het je dat auteurs erin slagen om de grote thema's op een nieuwe manier tot bij de lezer te brengen. Die vaststelling geldt ook voor de ons vertrouwde decors, zoals dat van de Eerste Wereldoorlog. In Meester mitraillette toont Jan Vantoortelboom aan dat je in de hoekjes van de geschiedenis unieke, ontroerende mensen kunt vinden.  

Wanneer de pas afgestudeerde lagereschoolleraar David Verbocht vlak voor de Grote Oorlog een baan krijgt aangeboden in het West-Vlaamse dorp Elverdinge, is hij er zich geenszins van bewust dat zijn leven in een noodlotsdrama zal veranderen. Misschien gaat hij ervan uit dat catastrofale tegenspoed je maar één keer vol kan treffen. En dat is al gebeurd. Het gezin Verbocht is getekend door een fatale samenloop van gebeurtenissen.

Het voormalige gemeentehuis van Elverdinge
© DirkVE

In het behoudsgezinde Elverdinge botsen de maatschappelijke en levensbeschouwelijke opvattingen van de meester met die van de boeren en de notabelen. Op zachte toon maar ook met een rechte rug komt hij uit voor zijn denkbeelden. Dat is niet naar de zin van sommige ouders en noch minder naar die van de pastoor. In het dorp van de heilige Livinus, die in lang vervlogen tijden de marteldood stierf, worden heidenen niet getolereerd. Talent stimuleren dat niets te maken heeft met het hanteren van de riek of de kolenschop, wordt evenmin in dank afgenomen.

Als de auteur voor de klas staat, wordt hij zelf een meester. Zijn dialogen zijn virtuoos. Hij laat de bedachtzame, nuancerende woorden van David strijden met het brute verstand van de zesdeklassers. Die hebben het hart op de tong, benoemen schaamteloos alle taboes, testen het gezag van hun opvoeder maar zijn pas echt meedogenloos voor elkaar.

Toch heeft elke klas ook z'n primus, de jongen die geen haantje wil en kan zijn. In Elverdinge is dat Marcus, te dun voor zijn leeftijd, te begaafd en te fijnzinnig voor het boerenbrein van zijn vader en het, soms, beestachtige tijdverdrijf van zijn leeftijdsgenoten.
'Hij bezat een wil om te weten en te begrijpen en nam er de tijd voor,' zo hoor je David denken. 'Hij was meer gedachten dan lichaam.' 
Beiden herkennen zich in elkaar, delen niet alleen weetgierigheid maar ook een diepe verbondenheid met de natuur. Maar ze spiegelen zich niet alleen aan elkaar, in Marcus reflecteert ook het beeld van Rattekop, het jongere broertje van David. En daarin zit de belangrijkste spanningsboog van dit verhaal.

 

WO I: Canada Farm Cemetery bij Elverdinge © WernerVC

In Meester mitraillette vallen woord en beeld op een perfectie manier samen. Aan de hand van sterke, zintuiglijke en beschouwende scènes roept Jan Vantoortelboom een veelvoud van werelden op: die van de buitenmensen David, Marcus en Rattekop, die van onaangeraakte bossen, hoppevelden, tamme egels en zwartkeellijsters, die van een kinderverzameling vogelschedels en braakballen, die van een vader en zijn zelf uitgebroede filosofie, die van fragiele en ontsnappende liefdes... 

Een kleine greep uit zijn stylistisch vakmanschap:
'De voorpret krulde zijn lippen.'
'...wolken die door een zeef leken te zijn getrokken.'
'Hij (de baby) was zo paars als de paus voor Pasen.
Of dit sublieme ééntweetje:
'(leerling Maurice) Maar vrouwen kijken toch meer naar u dan naar ons boeren.'
'(David) Ik moet willen terugkijken, Maurice.'

Meester mitraillette is een roman over de raakvlakken tussen goed en kwaad, tussen schoonheid en goorheid, tussen verantwoordelijkheid en schuld, tussen liefde en de willekeur van de macht. Jan Vantoortelboom heeft een universum gecreëerd dat je gelooft. Zoals elke oprechte kunstenaar laat hij je geloven wat híj wil, bijvoorbeeld dat wie te lange broeken draagt niet goed kan lopen.
'Wuk?' zou de niet al te snuggere Roger op z'n Westvlaams vragen.
Meester David zal je met plezier de Nederlandse vertaling geven...


Quotering: *****

Uitgegeven bij Atlas Contact - 2014

De boeken van Jan Vantoortelboom

Lees hier het interview met Jan Vantoortelboom

Lees hier de recensie van De man die haast had
Lees hier de recensie van De verzonken jongen