Ronaldo Wrobel - Hannah

 Polakken in Rio

 

 

'Altijd die etiketten!

Alsof we geen mensen maar trefwoorden zijn.'

De joodse diaspora is er één van alle eeuwen en van veel landen. Dat blijkt ook weer uit de invalshoek van Hannah. Op de vlucht voor armoede, pogroms en oorlogen, strandde een hele kolonie Europese joden in Brazilië. Daarbij waren ook de voorouders van Ronaldo Wrobel. Hij groeide op met de verhalen van toen, uit het oude Europa en het nieuwe vaderland.

Toch wijst deze roman slechts in geringe mate naar de externe belagers van het jodendom. Wrobel steekt de hand in de eigen jiddische boezem en vindt daar Zwi Migdal, een misdaadsyndicaat dat jonge vrouwen uit de stetles, plaatsjes in Midden- en Oost-Europa onder valse beloften naar Zuid-Amerika bracht waar ze in de prostitutie terecht kwamen. Een verhaal dat heel eigentijds klinkt...

Gearresteerde leden van Zwi Migdal

Hannah situeert zich in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog, in de tijd van president Getúlio Vargas, een nationalist die de strijd aanging met fascisten en communisten. Als je ervan uitgaat dat de achtergrond van dit plot op waarheid berust, dan moet je vaststellen dat deze sterke man repressieve trucs bedacht om zijn beleid veilig te stellen. Zo wordt Max, het hoofdpersonage, gedwongen om onderschepte briefwisseling van joden te vertalen naar het Portugees. Er zouden wel eens subversieve elementen tussen die nieuwbakken Brazilianen kunnen zitten.

Toch is de politieke of historische context niet de drijvende kracht van Hannah. Dat is de fascinatie van schoenmaker Max voor de vrouw van wie hij eerst de brieven leest en die hij daarna in levende lijve ontmoet. Het is een roman over de niet-maakbaarheid van het leven. 'De realistische jood gelooft alleen in haalbare wonderen', zegt Hannah ergens. Ronaldo Wrobel vertrekt van kleine mensen die zich staande proberen te houden en op dat levenspad vaak hun dromen verliezen. Wat ze absoluut willen behouden is hun waardigheid. Die bekommernis wordt uitgedrukt in de relatie tussen de zussen Hannah en Guita. Soms zijn leugens nodig om te overleven of zich iemand te voelen. Hoewel de auteur zijn personages deze tekortkoming vergeeft, is in dit boek veel niet wat het lijkt. Maar Hannah is met mededogen geschreven.

Synagoge in Recife
© dantadd

Houvast vinden de leden van de joodse gemeenschap in wat hen bindt: het geloof en zijn rituelen. Hun handel en wandel wordt getekend door feestdagen in de synagoge, dodenwaken, sjabbatbroodjes, overgeleverde parabels, uitspraken van oude wijzen (zoals grootvader Shlomo), leefregels uit de Talmoed...

Geen gebrek dus aan boeiende thema's in deze roman. Toch vraagt de uitwerking ervan om enkele kritische bedenkingen. De stijl van deze Braziliaan doet enigszins gekunsteld aan. Deze auteur heeft geen soepele vertelstem. Literatuur is meer dan een ambacht. Bovendien is zijn taal vaak barok, te zwaar op de hand. Dat komt het inlevingsvermogen van de lezer niet ten goede. Die mankementen worden soms onderbroken door mooi geformuleerde doordenkertjes die om een leespauze vragen. Ook de constructie loopt niet helemaal op rolletjes. Ze lijkt meer op een patchwork dan op een geïntegreerd geheel van in elkaar vloeiende scènes.  

Debutant Ronaldo Wrobel heeft het verhaal van een man die 'onder de vuurlijn leeft maar omver wordt gelopen door de omstandigheden', op een lichtvoetige manier willen vertellen. Als hij zijn woorden gestroomlijnd krijgt, wacht hem een mooie toekomst!


Quotering: ***½

Uitgegeven bij De Geus - 2014