Jan Vantoortelboom - De verzonken jongen

De kasteelheer van Elverdinge 

 

 

'Een linie Duitsers op zijn bajonet gestoken,

zoals de bonnetjes die ze in de beenhouwerij op een omgekeerde nagel vastpinnen.'

We hebben allemaal een verhaal over opgroeien, puberrebellie, een dorp of een stad, een grootvader die niet in de pas liep, jaren die zijn ingekleurd met onze verbeelding, maar het vertellen ervan maakt ons nog niet tot een schrijver. Misschien moet je daarvoor een verzonken jongen zijn, zo'n Stoffeltje uit dit boek met een moeder die, kuiltje links, kuiltje rechts in de wang, zegt: 'En zo'n fantasie in dat kopje!'               

In dit debuut tekent Jan Vantoortelboom het West-Vlaamse platteland dat hij gekend heeft. Omdat geboortegronden alleen maar idyllisch zijn in de ogen van buitenstaanders, gaat hier een wereld open van ziekte, geweld, dood, wrede jongensspelletjes en zielenpijn. Er hoeft niet eens zoveel verkeerd te gaan om dit rijtje te kunnen opsommen. Een wat asociale persoonlijkheidsstructuur en enkele onfortuinlijke genen zijn voldoende. De stugge, zwijgzame dorpsaard speelt de verzonken jongen bovendien parten bij de verwerking van die schokkende familiegebeurtenissen. Roddels zijn er genoeg maar van leeghoofdige huisvrouwen word je alleen maar ongemakkelijk. De slagerij, waar hij 'met dichtgeknepen billen' moet aanschuiven, noemt Stoffeltje 'het zenuwcentrum van de heksensabbat'.


De Sint Petrus en Pauluskerk in Elverdinge.
Was Stoffeltje hier misdienaar?
© Limo Wreck

De kleurrijkste figuur is grootvader Victor, een man over wie stoere én beschamende vertelsels de ronde doen. In de tweede verhaallijn, die zich in het verleden afspeelt, heeft Victor een harde bolster en een sensitief binnenste. De cafébuitenwipper en wereldoorlogsoldaat droeg zijn hele leven een houten roodborstje bij zich. Het was een cadeautje van zijn zus Lora voor wie hij dingen voelde die niet geoorloofd waren. Toen ze hem van zich wegduwde, 'had geen granaatscherf of kogel zijn hart meer kunnen versnijden'. Victor is geen man van compromissen, van relativering. Alles is absoluut voor hem en dus destructief. 'Ze besefte nu pas echt - te laat - dat hij een van die mensen was die niet konden vergeten, noch vergeven', zo klinkt de stem van Lora.
Waar het litteken vandaan komt dat dwars over zijn gezicht loopt, is een vraag die nieuwsgierige kinderen niet mogen stellen...

In Elverdinge, het dorp boven Ieper, zijn de mannen gesloten en hard, de vrouwen taai en zacht. De fijngevoeligste band is die tussen Stoffeltje en zijn moeder. Tussen hen zijn de rituelen belangrijker dan de woorden. Als 'de gezellige hoeklichtjes' in de keuken aangaan en er 'een boogje Dreft in het water wordt gespoten', hebben zij hun afwasmoment. Ruwer in de omgang en grover in de mond is broer Bert. Zijn gedrag kan grenzeloos zijn, verder gaan dan zijn passie voor vivisectie. Er is een appel die niet ver van de boom valt!


Het voormalige gemeentehuis van Elverdinge,
een dorp waar de tijd net iets minder haast heeft. 
© DirkVE

Jan Vantoortelboom gaat de barbaarsheid van het leven te lijf met onwezenlijk mooie taal. De ene metafoor steekt de andere naar de kroon.
'Jaloersheid rekte de naden van mijn maag.'
'Een strakblauwe lucht huifde over het landschap van Elverdinge.'
'Ze leunden veel tegen elkaar aan, als de bonenstaken in vaders tuin, zonder iets te doen.'
Zijn sappige, plastische dialogen liggen in het verlengde van het nuchtere, vaak illusieloze, plattelandsleven.  
'Wil jij per se 'ns goed afvallen?' zei Victor 'Dan doe je toch gewoon mee aan de schoonste van het dorp? Dan zul je 'ns weten hoe rap je kunt afvallen?'

Als zelfs meneer pastoor beweert dat de mens nergens is zonder verbeelding, moet er in deze levensvisie een grond van waarheid zitten. Hij vindt dat Stoffeltjes hoofd een prachtig kasteel is, waarin hij altijd gelukkig kan verdwalen. Die rijkdom zou hij moeten delen met mensen die in kleine, benauwde huizen wonen. Voor hen moet hij een sleuteldrager zijn.

Met De verzonken jongen heeft Jan Vantoortelboom gehoor gegeven aan de geestelijke vader van zijn alterego. De bakens van zijn werk zijn uitgezet, de thema's aangeboord. Wie zijn tweede boek, Meester mitraillette, gelezen heeft, weet dat zijn schrijverstem nog aan gewicht gewonnen heeft. Dat de sleutels naar zijn verbeelding snel weer mogen rinkelen!


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Atlas Contact - 2014 (eerste editie 2011)

De boeken van Jan Vantoortelboom

Lees hier de recensie van De man die haast had