Charles den Tex & Anneloes Timmerije - Het vergeten verhaal van een onwankelbare liefde in oorlogstijd

Een oorlog is als een Russisch poppetje... 

 

‘Je moest eens weten hoe klein ik denk’, zegt Hagers.

‘Als ik groot ga denken, raak ik de weg kwijt.’  

 

Schrijven is werelden oproepen. Dat Charles den Tex er bedreven in is, mag zijn lezers niet meer verwonderen. En wie nog geen kennis heeft kunnen maken met het werk van Anneloes Timmerije (waaronder De scriptor), komt na het lezen van Het vergeten verhaal zo goed als zeker tot de conclusie dat ook zij deze kwaliteit bezit. Hoe je met z’n tweeën een éénstemmige roman creëert, is een raadsel voor leken. Hoewel je een vermoeden hebt van de taakverdeling, moet je bij dit schrijversduo vaststellen dat hun aanpak meer dan geslaagd is.

In deze op historische feiten gebaseerde roman openen de auteurs beschamende maar ook heldhaftige bladzijden uit de Tweede Wereldoorlog zoals die gestreden en beleefd werd in Nederlands-Indië. Dat krachtige personages goed gedijen in het betere boek, tonen KNIL-piloot Guus Hagers en zijn vrouw Lienke aan. Zoals heel wat stellen werden zij bruusk gescheiden door de opmars van de Japanners. Terwijl de één niet wist of de ander nog leefde, voerde Guus gevechtsmissies uit vanuit Australië en verkommerde Lienke in een mensonterend Jappenkamp.

Het was een tijd van hachjes redden en verliezen. Lienke vocht voor wat ze waard was en Guus vloog, bijna zonder adempauzes maar aangejaagd door amfetamines, naar vijandelijke doelen. Anderen haalden het niet, werden uit de lucht geschoten of stierven aan een dodelijke ziekte of ondervoeding.
‘Als je niet meer aan jezelf denkt, lost de eenzaamheid op’, zo houdt de verder stoïcijnse piloot zich voor als zijn geest begint te knagen. 


Vliegeniers van het KNIL in 1937
© Tropenmuseum Amsterdam

Toch ontmoet je in oorlogen ook een ander slag mensen. Hoewel ze, politiek gezien, volstrekt andere keuzes maken, behoren Marja Landberg, de hoge ambtenaar bij het Binnenlands Bestuur en Simon Spoor, de megalomaan denkende hard-liner van de militaire inlichtingendienst, tot dit type. Over haar zegt de auteursstem: 
'Sommige karakters gedijen in ongewone omstandigheden, Marja Landberg heeft zo’n karakter.'
 
De manier waarop Hagers een speelbal wordt van de verborgen agenda's van Landberg en Spoor zorgt in Het vergeten verhaal niet alleen voor een cruciaal spanningsveld maar brengt ons eveneens bij geschiedenisbladzijden die nooit helemaal opgehelderd zullen worden. Hoe degelijk ook de research, van sommige tempo doeloe-pagina's is de inkt nu eenmaal verwaterd. En als je er persoonlijk bij betrokken bent, dan moet je in het reine komen met onbeantwoorde vragen. Dat geldt niet in het minst voor de auteurs.  

Simon Spoor is een raak neergezet personage, een etter zonder empathie, die geniet van anderen pijn doen, snelle stemmingswisselingen heeft en geen last ondervindt van het gevoel onaantastbaar te zijn. Niet alle psychopaten plegen moorden.
‘Als je hem aankijkt, weet je nooit van tevoren wie er terugkijkt,’ is één van de talrijke prikkelende doordenkertjes van dit boek. Ook de cockpitdialoog, de zoete wraak van de loopings en de hilarische scène op het terras van Palmer, de vroegere strandjutter, zijn om in te kaderen! Wedden dat de auteurs deze Spoor met plezier in zijn hemd hebben gezet?

Een B-25 bommenwerper tijdens de Tweede Wereldoorlog
© Mark Sherwood

Alles leeft en beweegt in dit boek! Vliegeniers zijn lefgozers die moeite hebben met gezag. Hun blik is gepassioneerd, hun harten kloppen voor hun toestel, pardon, hun kist, voor de andere bemanningsleden, de kerels die aan elkaar zijn overgeleverd, en natuurlijk voor het thuisfront. Alle missies staan in het teken van die ene tocht naar huis. Het is een oorlog van gillende motoren en boordmitrailleurs maar ook van diepe stilte die je eenzaamheid kunt noemen, van verdriet dat weggedronken wordt of angst die bezworen wordt met mannenhumor.
Vaak houden korte, accurate zinnen je bij de essentie. Maar vergis je niet: het abc wordt hier als schijnwerper of als mes gebruikt!

Even aansprekend en zintuiglijk beschreven zijn de kampervaringen van Lienke: de klammerige hitte van de moesontijd, het glibberen op houten slippers, de muskieten, 'de modder tot onder je oksels', de soep van waterlelies... de totale uitputting, de vernedering van het buigen voor zij die macht hebben.

Het vergeten verhaal is een roman over dromen toelaten en wegdrukken, over de grip op je bestaan verliezen en hem met een uiterste krachtsinspanning terugwinnen. Maar naast een overlevingsgeschiedenis is het ook een wijzen naar een schandvlek op de rechtstaat die Nederland wil zijn. Zou het lezen van dit boek Mark Rutte kunnen bewegen tot het wissen van een handtekening die met weinig inzicht en respect geplaatst is? 

 
Quotering: ****½

Uitgegeven bij De Geus - 2014

De boeken van Charles den Tex en Anneloes Timmerije