Anne Eekhout - Dogma

 Verraderlijke vrijheid

 

'Sommige mensen kunnen niet leven met hun herinneringen.

Ik heb alleen maar herinneringen.'

Sinds jaar en dag doen grote thema's het goed in de literatuur. Tenminste als ze op een niet-archetypische manier behandeld worden. Leven en dood en de hamvraag over de zingeving die beide verbindt, is zo'n kanjer van een invalshoek. Voeg daar het conflict tussen indviduele en sociale vrijheid aan toe, en je komt terecht in het plot van Dogma.

Vijf jonge mensen willen zich van de kudde onderscheiden. Vier van hen hebben grote creatieve dromen. Er is het rijkeluiszoontje Marnix, die aan de wereld van uiterlijkheden en een voorspelbare carrière wil ontsnappen. Er is de cynische Simon, die makkelijk over morele grenzen heenstapt en het wil maken als stand-up comedian. De derde uit het clubje is Hidde, een gevoelige jongen met dichtersambities. Net hij krijgt van het leven grote mentale klappen. En dan zijn er nog Charlie, een beginnend filmregisseur en Mia, de enige vrouw in het vriendengroepje. Zij vormen een stel... wat niet wil zeggen dat de emotionele verhoudingen daarmee vastliggen.

De zelfmoordenaar van Edouard Manet
© The Yorck Project

Omdat de eerzuchtige Charlie wil doorbreken, bedenkt hij een knaller van een onderwerp: een documentaire over de laatste levensdagen en de dood van een zelfmoordenaar. Met 'de dood' bedoelt hij 'het sterven op beeld vastleggen'. Daar is vast de hele wereld of toch een groot stuk ervan in geïnteresseerd. Maar waar vind je een kandidaat? Er wordt gezocht en gezocht, tot er zich iemand uit het eigen clubje aanmeldt. Dat leidt uiteraard tot schokgolven en ethische discussies. Wat is vrijheid? Wat is vriendschap? Is geen reden meer hebben om te leven een reden om uit het leven te stappen? Is iemand missen een uiting van egocentrisme of van een warm hart? Wat denkt de maatschappij over hulp aan zelfdoding? En wat vermag de liefde in dit discours? Dogma is een boek waarin de vragen belangrijker zijn dan de antwoorden. Sommige vragen zijn groter dan de mens. Dat wil niet zeggen dat hij er zich niet over moet buigen.

Anne Eekhout tekent haar personages met precisie uit: hun achtergrond, hun dromen, hun kleine trekjes, hun relaties... Het wanhopig verlangen naar het kunstenaarschap is voor de zielsverwanten onder de lezers herkenbaar en ontroerend. Het wikken en wegen van de morele kwesties is vaak treffend, maar even vaak te breed uitgesponnen. In het middendeel van het boek lees je vooral variaties op hetzelfde thema. De uitstapjes van de vrienden naar Londen en Kreta voegen te weinig toe in verhouding tot het aantal bladzijden. Ook in een niet-spannende roman hoort de spanningsboog strak te zitten.

Matala op Kreta: paradijzen zijn niet altijd ontsnappingsroutes...
© Thomas Meienberg  

Opvallende sterkhouders in dit boek zijn de doordenkertjes en stijlbeelden:
'Ik voel me verheven en ben niet goed genoeg.'
'Ze gaat dood, tikt de wekker, voor de zomer voorbij is, is ze dood.'
'Als je niet veel geld hebt, kun je er ook niet echt mee chanteren.'
'Misschien zijn we teveel hetzelfde om voor mekaar te relativeren.'
'Even wilde ik gewoon ter plekke gaan liggen om nooit meer op te staan. Toen stond ik op en ging al die dingen doen.'
...
Ook als de auteur het tragische met het hilarische kan combineren, zoals in de passage over het sollicitatiegesprek van Marnix, is ze op haar best.

In Dogma worden noch de grote thema's noch de grote gevoelens uit de weg gegaan. De motto's boven de hoofdstukken onderstrepen dat. Over vriendschap en liefde, kunst en fatalisme wordt in absolute termen gepraat. Daarom raakt het pure ook aan het egocentrische en zelfs aan het morbide.

'Dan zijn we vrij en kunstenaars,' zegt Mia tegen zichzelf als ze het moment waarop alles achter de rug zal zijn, overdenkt. Mia heeft wel eens de neiging om chaos glad te strijken. Toch zal ze aan de lijve ondervinden dat als je niet of te laat kiest, een ander dat in je plaats kan doen. Loyaliteit en eigenliefde kunnen niet altijd door één deur. Op zo'n moment kunnen vrijheid, vriendschap en liefde in een dogma veranderen. Maar misschien kun je met dat gegeven weer kunst bedrijven...


Quotering: ****

UItgegeven bij De Arbeiderspers - 2014

De boeken van Anne Eekhout