Een pen als een keukenmesje
'Als iemand Montserrat zou verteld hebben
dat ze op zo'n tafereel niet zou reageren met angst en afgrijzen,
maar met stijgende opwinding, zou ze dat niet geloofd hebben.'
Als het over rangen en standen gaat moet je, op de dag van vandaag, nog steeds in Groot-Brittannië zijn. En het is geen straf om die sociale gelaagdheid en het hokjesdenken dat erbij hoort, door de ogen van Ruth Rendell te bekijken.
In Het genootschap voert deze grand old lady een eigen interpretatie op van de TV-reeks Upstairs Downstairs. Ze laat haar fictiefiguren in de bestaande Londense wijk Pimlico wonen, upperclass-eigenaars die boven het bordes resideren en huispersoneel dat de optrekjes daaronder bevolkt. Uit haar Rendelliaanse brein ontstaan niet alleen kleurrijke, tot de verbeelding sprekende personages, maar ook geesten die drijven op een meedogenloos egocentrisme. Zo kennen we deze dame...
 |
| Het residentiële Saint George Square in Pimlico © Hunter estates |
Die ik-eerst-mentaliteit kan diverse vormen aannemen, zelfs in de buurt van liefde komen. Zo is er het kindermeisje Rabia die Thomas, het zoontje van de kille Preston en Lucy Still, met knuffels en andere zorg omringt. 'Mooi toch,' zou je denken tot je beseft dat ze zich het kind emotioneel toeëigent, een surrogaat voor haar overleden baby's. Een stuk venijniger gaat het er aan toe in de ziel van Montserrat, de au-pair van hetzelfde gezin. Zij is bereid om alle ethische grenzen te tarten zolang ze er maar materieel en qua status beter van wordt. Ook plotpelers met iets minder vergaande slechte bedoelingen, zoals bijvoorbeeld June en 'de prinses', twee vrouwen op leeftijd, blinken uit in stekelige opmerkingen en foute relaties die gebaseerd zijn op het gebruiken van elkaar. Voor aardige mensen moet je niet bij Rendell zijn!
Het dienende personeel - chauffeurs, een tuinman, schoonmaaksters, kinderoppassers... - heeft een clubje opgericht dat voor de eigen belangen moet opkomen. Maar erg veel haar op de tanden hebben de leden niet. 'Had deze verhaallijn niet verder uitgewerkt mogen worden?' vraag je je af. 'Zou het niet leuk zijn geweest om deze bende te zien opstaan tegen werkgevers die hen, op een 19de-eeuwse manier, uitbuiten en vernederen?!' Maar misschien wil Rendell alleen maar zeggen dat ze in hun hart weinig verschillen van hun broodheren. Als het aankomt op moraal, bestaan er geen klassen. Dat mensen erop uit zijn om zich af te zetten tegen de sociale groep onder hen - en zich zo een bepaald aanzien te geven - bewijst Thea, de hulp van een arrogant homostel dat gestudeerd heeft maar haar diploma niet kan verzilveren. Dat zij zichzelf niet ziet als een downstairs-bewoner drukt ze zo uit:
'Ik ben geen huispersoneel. Ik doe gewoon wat klusjes voor Damian en Roland. Vergeet niet dat ik een masters heb.'
 |
| Ruth Rendell © Londen Love&Hate |
In Het genootschap paraderen jennende, slinkse, manipulatieve creaturen, uitblinkers in kattigheid en opportunisme. Wie op zoek is naar hoog oplopende spanning of een ingewikkelde plotpuzzel klopt vergeefs bij Ruth Rendell aan. 'Het hallucinante zit in onszelf', lijkt de schrijfster te zeggen. 'Crimineler kan ik het niet maken!'
Als deze Britse op haar best is, dan kerft ze met een fileermes in onze identiteit. Ook in haar 62ste misdaadroman blijft ze donker en scherpzinnig naar andere stervelingen (en wellicht ook naar zichzelf) kijken. De mens in haar boeken is de mens in al zijn kleinheid en lafheid. En om die gruwelijke en beschamende spiegel zijn haar fans haar nog steeds dankbaar!
Quotering: ****
Uitgegeven bij Bruna - 2013
De boeken van Ruth Rendell
Geen opmerkingen:
Een reactie posten