Aminatta Forna - Het huis met de schaduw

Een rode hoed als daad van verzet

 

 

'Sommigen missen een arm of een been,
anderen alleen een deel van hun ziel'

Hoe schrijf je over de sociale en psychische gevolgen van oorlog zonder je personages te laten zwelgen in emoties en de lezer mee te sleuren naar een tranendal? Na het lezen van Het huis met de schaduw kun je zeggen: 'Zoals Aminatta Forna dat doet.' 

Het is een boek dat begint als een vakantieverhaal met de Engelse Claire die een zomerhuis in Kroatië gekocht heeft en er met haar kinderen enkele weken doorbrengt. Samen met buurman Duro, de alleskunner, knappen ze het pand op, maken ze ritjes in de auto en gaan ze zwemmen op een paradijselijk plekje dat ze met niemand anders hoeven te delen. Maar, hoe sommigen ook hun best doen, een voormalig oorlogsgebied wordt niet gauw meer een hemel op aarde.

Eén van de vele watervallen in het binnenland van Kroatië

Duro leeft met de natuur, weet hoe lang een onweer duurt, kan vissen met blote handen, kent het gedrag van dieren en gaat op jacht. In de uitgestrektheid van kreken, watervallen, ravijnen en bossen leren kinderen van jongs af aan een geweer te schouderen en een zwijn, vogels of zelfs een ree neer te schieten. Een lekker stuk vlees is altijd welkom... en nog meer op hongerdagen in oorlogstijd. Tijdens de burgeroorlog, die nooit een naam krijgt, wordt er trouwens in de heuvels rond het stadje niet alleen op wild geschoten.

Duro is een schitterend personage. Hij heeft een hoge sociale intelligentie, is zorgzaam en solidair met mensen die in zijn hart zitten. Hij weet een brug te slaan tussen de verstedelijkte kinderen van Claire en zijn wereld waarin zowel plaats is voor de schoonheid van waterjuffers als voor het recht van de sterkste. Langzaamaan wordt duidelijk dat de erfenis van het gewapende conflict zwaar weegt op de inwoners van het fictieve stadje Gost en dat het evenwicht broos is.     

Eiland Pag, een locatie in het boek

Hoewel Het huis met de schaduw in de ooit ethnisch gemengde Krajina speelt, tekent Aminatta Forna de burgeroorlog enkel op een indirecte manier. Nieuwe dakpannen tussen de oude wijzen op mortierinslagen, een kerkhof zo groot als een voetbalveld vertelt het verhaal van ontelbare doden, velden met bloemen in plaats van gewassen waarschuwen voor landmijnen, een verdwenen bakkersfamilie roept het idee op van ethnische zuivering. Deze schrijfster verstaat de kunst om het grote drama via een omweg onder je huid te laten kruipen. In die suggestieve stijl zit de kracht van het boek. Forna is in staat om dreiging te laten uitgaan van een grijs busje waarover je niets meer verneemt dan dat het af en toe rondrijdt. 

Maar altijd weer gaat je aandacht naar Duro. Hij staat symbool voor het geweten in een gewetenloze tijd. Dat wil niet zeggen dat hij een engel is, integendeel. Hij is een scherprechter die opgegroeid is met een jachtgeweer. Aminatta Forna heeft zich met succes ingeleefd in een mannelijk hoofpersonnage, een geharde Balkan-man die alles weet over schieten, sporen volgen en bomen omhakken. Ze zet zijn handelingen gedetailleerd en kundig neer. Dat is niet elke vrouwelijke auteur gegeven. Ook het moeizame evenwicht tussen daders en slachtoffers komt subtiel uit de verf, soms verpakt in kort-van-stof-dialogen, op andere momenten in dodelijke stilte.  

Zelfs het beeld van het huis is krachtig. Het is niet omdat je een woonst verkocht hebt dat je je ervan bevrijd hebt. Ook huizen kunnen op hun stappen terugkeren... Vroeger is nooit helemaal voorbij!


Quotering: ****½

Uitgegeven door Nieuw Amsterdam - 2013

De boeken van Aminatta Forna