Kees Sluys - Mart Smeets

'Zijne Martheid': half calvinist, half Bourgondiër

 

Foto Stephan Vanfleteren
 

'Ik heb meer respect voor een man die onder extreme condities doorwerkt,

dan voor iemand die zegt dat het voor hem geestelijk te moeilijk is.'



Als je een grootvader hebt die een gebroken geweertje opgespeld heeft, een vader die 24 uur in een dakgoot lag tijdens een verzetsdaad in de oorlog en een moeder die verwant is aan een Zwitserse schrijver, dan heb je geen doordeweekse genen meegekregen. Mart Smeets is zo iemand.

Door de jaren heen werden hem kwaliteiten als beroepsernst, gedrevenheid, 'flux de bouche'... toegedicht maar ook eigenschappen als betweterigheid, eigenzinnigheid, koketterie, zelfgenoegzaamheid. Is dat een vreemde combinatie?
Wie over meer dan gemiddeld talent beschikt, wil dat bijna altijd etaleren. Wie goed is in z'n vak, is meestal zelfverzekerd. En wie de professionele top bereikt is vaak zeer met zichzelf ingenomen. Misschien is het zelfs omgekeerd en moet iemand die ambitieus is, hoog oplopen met zichzelf, wil hij zich staande houden op de smalle ladder naar boven. Voor we kritiek uiten, zouden we ons dus moeten afvragen wat we willen: uitzonderlijke talenten met een kwalijk randje of middelmatige, brave heren en dames. 

Een jonge Mart Smeets in Den Helder 1982
© poederbach

Ook uit de biografie van Kees Sluys blijkt dat de grote meneer van de NOS-sportredactie gedurende zijn hele carrière controversieel geweest is: verguisd door de ene, in het hart gesloten door de andere. Maar wie het hardst roept, hoor je het best.
Het klopt dat Mart Smeets geen blad voor de mond nam, ook niet als hij kritiek had op machtige organisaties, bobo's of populaire sporters. Pleasen hoefde niet, professionele objectiviteit hoorde wel.
Het is schokkend om te lezen dat treinreizigers hele scheldkanonnades op hem afvuurden, ongeargumenteerd en irrationeel. Je stelt je verbouwereerd zijn zoon voor die hem vraagt om naar huis terug te keren als hij weer eens een verbaal spervuur moet ondergaan. Hij krijgt dreigbrieven, er lopen haattelefoons binnen bij de redactie en één keer wordt er een stiletto in zijn hals gezet.

Alleen sterke geesten kunnen zo'n intimiderend gedrag aan. Mart rechtte zijn 1.94m en ging door. Tijdens zijn Tour-jaren deed hij nooit aan gedoogjournalistiek, zelfs niet toen hij als rookie - laten we deze Amerika-fan gepast aanspreken - in de Ronde kwam en het D-woord taboe was. Er vragen over durven stellen, leverde je snel heibel op en zelfs de status van persona non grata. Het is vooral dankzij lefgozerige verslaggevers als hij dat dit debat kon geopend worden.
En wie is er dan arrogant: Smeets of bijvoorbeeld Post?

Een héél koud EK Schaatsen 2012 in Boedapest
© Comicbase

Zoals het een oprechte biograaf past, laat Kees Sluys je het hele gamma van zijn karaktertrekken en gedrag zien. Collega's, vrienden en familie zijn open over deze heterogene man. Naast zijn eindeloze inzet voor het vak en zijn trouw aan de, in verhouding tot de commerciële zenders, slecht betalende NOS, benoemen ze ook zijn grilligheid, nukkigheid en wat overdreven dédain voor de jonge honden die achter hem stonden te trappelen. Hij krijgt bovendien het etiket van 'aandachtstrekker' en 'eigen-boekenpromotor' opgekleefd. Maar als sportliefhebber heb je heel weinig te maken met deze, voor sommigen, storende kanten van zijn persoonlijkheid.

En de geportretteerde man, hoe diep laat hij in zijn ziel kijken? Dat zul je nooit precies weten. Iedereen doet aan zelfbescherming. En Mart is een man-man. Die heeft het niet voor zielenknijperij. Hij is wel zo eerlijk om zijn falen toe te geven als het gaat om huwelijkstrouw en het investeren in kinderen. Daaruit trekt hij trouwens volwassen lessen en stuurt zijn privé-leven bij.   

‘Ik zou niet weten wie je anders tegenover Carl Lewis had moeten zetten

om er een gesprek tussen twee gelijkwaardigen van te maken.’

Kees Jansma

Als ik een klein stukje aan deze bio mag toevoegen...
Wat ik als Belgische kijker erg waardeer in Mart Smeets, is zijn idee van één Nederlands-Vlaamse cultuurgemeenschap. Daarover sprak hij zich meer dan eens direct of indirect uit en altijd op een warme, gulle manier. Zijn band met het Zuiden loopt vooral via de liefde voor de fiets die hem bracht naar het hart van de wielersport. De coverfoto van Stephan Vanfleteren (die ook al met Wilfried de Jong samenwerkte) kan geen toeval zijn. Maar ook de bourgondiër in deze man voelt zich natuurlijk thuis in Vlaanderen. Het gewezen uithangbord van de NOS-sportredactie was een werker waar geen maat op stond... behalve in de buurt van een klasserestaurant en een wijnkelder. Dat geeft hij zelf trouwens grif toe in dit boek.
In deze levensbeschrijving wordt zijn verwantschap met de zuiderburen wel treffend gesymboliseerd door 'de eekhoornstaart in Belgische driekleur', die hij tijdens het EK Voetbal in Mexico ('85) in zijn knoopsgat stak wanneer de Belgen een wedstrijd speelden. 

Cultuurkatholieken storen zich niet aan wat mateloosheid en theatraliteit. De onderliggende eigenschap van beide is passie. En dat is toch een synomien van sportbeleving en kijkplezier? Voeg daar nog snedigheid, lef, intelligentie en humor aan toe... en je hebt een topjournalist en een prikkelende presentator in één! Wat mij betreft, zal ik me hem in de eerste plaats herinneren als een man die héél erg zichzelf was. Dat beeld wordt nog verduidelijkt en bevestigd door deze getrouwe en gedetailleerde biografie. 


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Atlas-Contact - 2012

De boeken van Kees Sluys
De boeken van Mart Smeets 

Lees hier het interview dat Kees Sluys aan De scriptor gaf