Op zoek naar waardigheid
'Terwijl de zon boven de Oeral opkomt, gaat ze onder boven de Beringzee.
Mijn reis, zo vrees ik, zal er in verdwijnen.'
Dat Siberië slechts een streek is, niet eens een land, kan een reiziger nauwelijks vatten. De ontiegelijke uitgestrekheid ervan staat dat besef in de weg. Hoewel de Russische overheid in 2009 twee tijdzones schrapte, blijven er nog zeven over. Je zou voor minder het noorden kwijtraken. Zelfs een door de wol geverfde avonturier als Colin Thubron verliest er een beetje z'n innerlijk compas bij.
 |
Omsk
© Routard05 |
Bij wijze van houvast volgt hij het traject van de Trans-Siberische spoorlijn om af en toe, per bus, boot of liftend, een zijweg in te slaan. Als je een vrolijke wereld wil ontmoeten, dan blijf je best weg uit dit, in menig opzicht, harde land. Of je nu een zeldzame overlever uit een werkkamp bent, een uit de kolchoze gestoten boer in het post-sovjet-tijdperk of een jonge werkloze uit de stad... armoede en verveling zijn je deel en godsdienst of drank je vluchtroute.
 |
Novosibirsk - Akademgorodok
© lebedev |
Rusland staat voor theatraliteit, drama. Dat kom je tegen in de levens van de tsaren, Raspoetin, Dostojevski... van wie sporen naar Siberië leiden maar ook in het beleven van de orthodoxe riten, in de massale sterfte van spoorwegarbeiders, een eeuw geleden, of de teloorgang van het academiestadje in de Gouden Vallei bij Novosibirsk. Ooit was dit een bijna vrijbuiterslab voor wetenschappelijke primussen maar Thubron ontmoet aan de oevers van de Ob vooral verbittering omdat Moskou de geldkraan heeft dichtgedraaid. Uit de verhalen van de mensen die op het pad van de reisschrijver komen, blijkt dat hun gevoel van eigenwaarde meer in het verleden dan in het heden ligt. Dat maakt het getouwtrek rond de Scythische ijsprinses, een (+/- 2500 jaar oude) mummie uit het Altaj-gebergte, zelfs duidelijk. De conservatrice van het museum in de bossen van Akademgorodok ziet er al te graag een Kaukasische vrouw in terwijl een Zwitserse specialist haar een Mongoolse noemt.
 |
Altaj © svetlyak40wt
Honderden kilometers verder, in de Altaj zelf, oogt de omgeving vriendelijker - 'de jadegroene loop van de Katoenrivier, de verkwikkende frisheid van de bergen' - maar is het lot van de bewoners, een donker en robuust volk, even troosteloos en mensonwaardig. Koningsgraven in de permafrost zijn het laatste van hun zorgen.
Colin's weg naar het zuiden eindigt in Toeva aan de grens met Mongolië: daar heeft het orthodoxe geloof plaatsgemaakt voor sjamanisme met een boeddhistisch sausje.
|
Vandaar gaat het steil noordwaarts op een rivierboot naar de Arctische Oceaan. De dorpen langs de oever zijn op sterven na dood. Thubron geeft toe dat hij deze mate van uitzichtloosheid niet verwacht had. Vervuilende industrie en zure regen hebben de oorspronkelijke cultuur van rendierjagers en bonthandelaars ontwricht. Sloten wodka zijn in de plaats gekomen en brachten de kolder in hun hoofd. Dokter Nikolaj uit Potalovo, een optimist tegen wil en dank, is het meest onroerende karakter uit het boek.
Aan het eind van deze reis zal een Oost-Siberiër zeggen: 'Niet de natuur heeft Siberië tot een hel gemaakt. Dat heeft de mens gedaan!'
 |
Baikal: het oudste en diepste meer ter wereld
© lupus83 |
Op één van de bladzijden doet de schrijver een bekentenis. Over Azië zegt hij: 'Sinds ik volwassen ben, verteert het mijn leven.' Deze reis is daar een voorbeeld van. Siberië is een gebied van buitensporigheden, van natuurlijke en maatschappelijke excessen die mensenlevens op sleeptouw nemen. Zelfs als lezer word je er op een verrijkende manier ongemakkelijk van. Toch zijn er naast verval en toekomstloosheid tekenen van grote schoonheid: de oevers van het Baikalmeer, de boeddha's in het ethnisch-Mongoolse Boerjatië, de 19de eeuwse binnenstad van Irkoetsk, ooit 'het Parijs van Siberië' genoemd.
Colin Thubron is een reiziger die de gebaande paden ver achter zich laat, die zijn eigen fysieke en mentale grenzen verlegt (en daar niet mee te koop loopt), die de mensen op zijn tocht het verhaal van de reis laat vertellen, die zijn gesprekspartners tegelijkertijd kritisch én empathisch tegemoet treedt. Hij gaat beslagen op weg, geeft de academici in Novosibirsk wederwoord, leert de lezer dat sommige planten bij de Poolzee in onderhuidse holtes het zonlicht vasthouden en dat funderingen warm genoeg zijn om permafrost te laten smelten.
Als de laarzen die hem duizenden kilometers voort hebben gesjouwd 'piepen als muizen', komt de Grote Oceaan in zicht. 'In Siberië' is de weerslag van een tocht die de auteur in 1999 maakte maar gezien dit Russische achterland niet bekend staat als een veranderlijke wereld, mag je er wel van uitgaan dat het boek nog behoorlijk actueel is.
Onvergeeflijk is wel dat er geen plannetje met de reisroute aan het boek is toegevoegd. Reizen doe je niet zonder kaart!
Quotering: ****½
Uitgegeven bij Eldorado - 2006
Eerste editie 1999
De boeken van Colin Thubron
Zijn nieuwste boeken bij Atlas
Geen opmerkingen:
Een reactie posten