Peter France - Patmos

Bezinnen op een Grieks eiland

Als vijftigplusser Peter France met zijn orhodox gedoopte vrouw op Patmos aankomt, heeft hij een carrière bij de BBC achter de rug. Voor die zender maakte hij programma's over religieuze stromingen in heel de wereld, tot in Fiji toe. Toch is hij een geloofsscepticus die op dat moment absoluut niet openstaat voor de spiritualiteit die sinds het verblijf van apostel Johannes in de 1ste eeuw na C. de ziel van het eiland bepaalt. Een volgeling van hem noteerde de visioenen van Johannes in de 'Apocalyps', het laatste boek van het Nieuwe Testament.

Naast doorsnee toeristen, die gecharmeerd zijn van dit Cycladisch aandoend eiland, trekt Patmos pelgrims aan. Deze vrome bezoekers gaan op in de religieuze riten en het contemplatieve leven achter de talrijke kloostermuren. Met zijn droge, dorre vegetatie leent dit stukje Griekenland zich sinds de vroegste tijden tot ascese en bezinning. Het was dan ook geen toeval dat er in 1088 een klooster gesticht werd. Het versterkte burchtkarakter ervan had alles te maken met aanvallen van Ottomanen, Arabieren en ordinaire piraten. In de eeuwen daarna vestigden zich niet alleen reguliere monniken op Patmos maar ook kluizenaars die zich terugtrokken in grotten aan besloten baaitjes.

Patmos Johannesklooster
© dgarnold

Bij elk nieuw bezoek groeit Peter France langzaam maar zeker naar dit Oost-Egeïsche eiland toe en drijft steeds verder weg van de materiële wereld, de haast en de oppervlakkigheid die het Westen zo kenmerkt. Niet dat Patmos één en al idylle is: dat stelt hij vast als hij een huis wil kopen, een telefoonaansluiting wil of gewoon een probleem met de elektriciteit heeft. 

Als hij een geestelijke van dichtbij leert kennen, ontdekt hij dat orthodoxen, in tegenstellling tot andere christenen, geen bekeringsijver tonen. In plaats van te zwaaien met heilige boeken en te oreren op kansels, dragen zij enkel hun manier van leven uit. Voor hen is, bijvoorbeeld, werk een vorm van gebed, op voorwaarde dat het met concentratie en liefde wordt gedaan. De BBC-interviewer wil een theologische discussie aangaan maar de monnik heeft daar helemaal geen behoefte aan. Hij lijkt te willen zeggen: 'Kijk naar mij en trek je conclusies.' 

  

Patmos © europanostra

Als de freelanceopdrachten van Peter afnemen omdat 'de belangrijkste vereiste om op televisie te verschijnen is dat je op televisie verschijnt', moet het echtpaar de knip op de beurs houden maar op een plek waar weinig consumptiemiddelen te vinden zijn, vergt dat geen grote inspanning. Ook op deze manier vinden ze meer aansluiting bij het immateriële leven. Bovendien laten ze langzamerhand de druk die met punctualiteit te maken heeft, achter zich. Een trein die om 8.23u. vertrekt, daar moet een Patmiaan hartelijk om lachen. Peter en Felicia herschikken hun prioriteiten.

Maar geloven is toch nog iets meer dan een manier van leven. Het is die levensinstelling verbinden aan een hogere macht. Het is je ratio loslaten, je intuïtie aanspreken. 
Hoe ver Peter France's spiritualiteit reikt is me niet helemaal duidelijk geworden. 'De unieke spirituele dimensie van het eiland is zowel krachtig als onuitsprekelijk,' zo klinkt het uit zijn mond.
Misschien is God te vinden in het hart van de eilanders... in de goedheid van de mensen, de nederigheid, de levendige belangstelling die ze aan de dag leggen voor de ander. Maar vind je die niet op meer Griekse eilanden?? 


Noot: Ik las dit boek uit historisch-culturele interesse in de aanloop naar een Griekenland-reis.

Quotering: ****

Uitgegeven bij Atlas - 2005

Het boek van Peter France