'Een héél leven in drie minuten'
'Die wenigsten Leute stehen
morgens auf und sagen:
Oh, schlechtes Wetter, ich begehe
heute mal einen Mord! '
(von Schirach in een interview met de Frankfurter
Rundschau 29.07.2010)
Mag ik voor één keer een recensie beginnen met een verhaal uit mijn eigen leven?
Een tijd lang had ik een collega met een onverwoestbaar humeur en van een eindeloze dienstbaarheid. Een 'aanleuncollega' voor baaldagen. Heel af en toe liet hij iets los over een echtgenote met gezondheidsproblemen en de extra taken die hij thuis op zich nam... vanzelfsprekend met de glimlach. Jaren later - onze professionele wegen hadden zich inmiddels gescheiden - hoorde ik het verbijsterende nieuws dat hij gevangen zat voor moord op zijn vrouw. Ze zou hem ontrouw geweest zijn.
Dit zou zomaar een onderwerp kunnen zijn uit 'Misdaden', een reeks verliteratuurde case studies uit de praktijk van de Berlijnse strafpleiter von Schirach. Mijn ex-collega is het soort mens dat door hem juridisch wordt bijgestaan. Bij het lezen van het eerste stuk - over een arts die een leven lang de psychische terreur van zijn echtgenote verdraagt en haar uiteindelijk om het leven brengt - kwam die persoonlijke herinnering terug. De overeenkomst zit vooral in de conclusie van von Schirach: de arts hield het zo lang vol omdat hij zijn vrouw een dure eed van trouw had gezworen. Ook voor mijn collega was de belofte van huwelijkstrouw een gegeven waaraan niet te tornen viel. En beiden leefden, hoewel elk op een andere manier, een leven van toewijding.
 |
| Ferdinand von Schirach |
'Mensen zijn wie ze zijn en doen wat ze doen', lijkt von Schirach te zeggen met zijn flegmatieke maar efficiënte vertelstijl.
'Misdaden' geeft ons de kans om in de ziel van verdachten en veroordeelden te kijken... en onszelf - soms wat meer, soms wat minder - daarin te herkennen. We moeten dus voorzichtig zijn met het opsteken van de terechtwijzende vinger.
Wat iemand beweegt tot een buitensporige criminele daad lijkt herleid te kunnen worden tot iets héél kernachtigs: een diepe emotionele band of de totale afwezigheid ervan. Het eerste maakt dat je kunt doden uit liefde (zoals in 'Cello') het laatste uit zich in haat en wraak (b.v. na langdurige psychische of fysieke mishandeling). Een ander soort motief draait om geld, macht en eer maar is ook dat geen liefde... eigenliefde, dan?
Uit deze ervaringsverhalen blijkt bovendien dat andere zware feiten (zoals meineed of het opruimen van een lijk) evenzeer een gevolg zijn van sterke persoonlijke banden.
 |
| © attrnycrim4 |
Naast het besef dat het verschil tussen een doodgewone burger en een moordenaar kleiner is dan we soms denken... levert de auteur nog meer stof voor een pittige discussie. Mag iemand het recht in eigen hand nemen? Wat is de zin van straf en in welke mate moet er gestraft worden? Is levenslang schuldbesef ook een vorm van straf? Wat zijn de beperkingen van onze rechtspraak?
Zelf wil ik eens nadenken over de vraag of het gebrek aan flexibliteit in de persoonlijkheid van de dader een doorslaggevende rol speelt.
'Wahrheid ist ein schwieriges Feld,' geeft von Schirach toe in genoemd interview.
Het vinden van die waarheid heeft ook te maken met het al dan niet kunnen zien van de werkelijkheid. Zelfs de meest toegewijde rechters, advocaten, politiemensen... tasten vaak in het duister. 'De werkelijkheid waarover we kunnen praten, is nooit de werkelijkheid op zich,' zo luidt het motto van het boek. Daar kan frustratie of berusting uit spreken.
Toch gaat het in 'Misdaden' vooral over de menselijke identiteit. Misschien moet ik mijn oud-collega eens gaan vertellen dat ik de daad veroordeel maar daarom niet de hele mens.
Quotering : ****
Uitgegeven bij De Arbeiderspers - 2010
Geen opmerkingen:
Een reactie posten