Colin Thubron - Naar een berg in Tibet

Waar een top de hemel raakt

 

'Een reis is geen remedie. Hij brengt een illusie van verandering...'

Je laten omringen door grootse natuur en weinig of geen mensen is een aanrader als je confronterende levenservaringen wil verwerken. Dat is de insteek van Colin Thubron's voettocht naar een 6638m hoge top in Tibet. Met enkele sherpa's-tolken maar ver uit de buurt van al te enthousiaste backpackers onderneemt hij een fysiek uitdagende trekking met als eindpunt de voet van de Kailash, de heiligste berg voor Boeddhisten en Hindoes. Binnen een straal van 110km van de piek ontspringen de vier voornaamste rivieren van het Indisch subcontinent, waaronder de Ganges en de Indus.

In dit mythische maar medogenloze landschap waar dorpelingen net genoeg oogsten om niet te sterven, probeert de reisauteur dag na dag de recente dood van zijn moeder en die van zijn eerder overleden vader een plaats te geven. 

Huis in Simikot (Nepal), de vertrekplaats van de tocht
© julyinireland

Wat Azië betreft - de actieradius van Colin's reisleven - was zijn vader een leermeester. Als militair in Brits-Indië bracht hij een groot stuk van zijn vrije tijd door in de natuur, waar hij een houding van extatisch bewonderaar van plant en dier combineerde met de bloederige jacht. Een man van z'n tijd, zou je kunnen zeggen. Wie de andere boeken van Thubron kent, weet dat de fascinatie voor dat deel van de wereld feilloos is overgegaan van vader op zoon.

In weerwil van het boeddhistische imago is gewelddadigheid Tibet niet vreemd. Eeuwen geleden lieten de kloosters zich gelden in binnenlandse oorlogen. Nadien kwamen de gruwelijkheden van buiten de grenzen. Vanaf 1950 richtte de Chinese bezetter massaslachtingen aan en voerde deportaties uit. Wat nog over was aan openbare verschijningsvormen van het boeddhisme - beelden, fresco's, kloosters, tempels... - werd tijdens de culturele revolutie door de Rode Gardisten vakkundig gewist. De 'tovenarij' moest een halt worden toegeroepen.

© SFTHQ

Een aantal jaar geleden marcheerden de atheïstische Maoïsten door de Noord-Nepalese dorpen, een streek met Tibetaanse vluchtelingen en een volk dat nauw aan hen verwant is. De onverdraagzaamheid van de rebellen moest niet onderdoen voor die van de Chinezen even verderop: kloosters werden gesloten en monniken verplicht om op het land te werken. 


Gebedsvlaggetjes © mattwan

Aan de overkant van de grens worden de mensenrechten nog steeds met de voeten getreden. En naast de militaire repressie zit er nog een andere luis in de pels van de Tibetanen. Terwijl de traditionele zomermarkten, ook een sociaal gebeuren, zijn afgeschaft, woekert het platte Chinese materialisme. Colin's cultuurshock wordt niet veroorzaakt door de ontmoeting met mensen die nog nooit een Westerling gezien hebben maar door de wervende reclame voor China Mobile en The Bank of China. De tijd waarin zout en Tibetaanse wol uit de bergen werd geruild voor graan en rijst uit de lager gelegen gebieden is lang voorbij. China koopt nu illegaal gekapt hout op van plattelanders die geen andere bron van inkomsten hebben. 

Jak © archer10

Hoger en hoger gaat de tocht, over 'knieverwoestende rotsen' en door 'lucht die verkeerd aanvoelt', 'alsof er niets in zit'. Het tekort aan zuurstof roept een akelig beeld op van zijn stervende moeder. Maar wat later zijn er weer de gebedsvlaggen die hun boodschappen meegeven met de wind of stenen waarin monniken mantra's gekerfd hebben. Het oog verveelt zich nooit. Er is een eindeloze variëteit aan flora en fauna, 'felle kleuruitbarstingen uit het niets': grijs-roze ravijnen, stervormige bloesems, sandelbomen, blauwe bergschapen, lammergieren, jaks en knorossen die van bovenaf gezien... op haardkleedjes lijken (Als dat geen mooi beeld is...). 

Als Saga Dawa, het spirituele feest dat pelgrims (gebedsmolentjes en -kralen in de aanslag) één keer per jaar naar de Kailash roept, nadert, komt het trekkingteam aan in Darchen, een stadje aan de voet van de berg. Terwijl de gelovigen hun rituelen uitvoeren, bespieden Chinese militairen hen met telescopische videocamera's. Het ultieme doel van de pelgrimage is de rondgang om de heilige rots want die kan 'de bezoedeling van een heel leven uitwissen'. De cirkel is de vorm van het heilige.



De Kailash 

© reurinkjan

Is een piramidevormige berg met oeroud grind uit het Tertiair (65 tot 1,8 miljoen jaar geleden), een eenzaam overblijfsel uit de tijd voor de Himalaya.

Gaat de zoekende schrijver nu helemaal op in deze levensbeschouwing? Die indruk heb je niet. Bij de gesprekken die hij met monniken heeft, maakt hij af en toe een weerbarstige kanttening, bijvoorbeeld als het gaat over de verloochening van bezit (erfstukken zijn hem erg dierbaar) of het geloof in reïncarnatie.

In 'Naar een berg in Tibet' legt Thubron de ziel van een land en een volk bloot maar niet - of te weinig - zijn eigen kwetsbare ik. De rol van scherpe observator en analyst past perfect bij zijn andere reisboeken maar dit verhaal vraagt om een laag die er niet is. Als de belangrijkste beweegreden voor deze reis de dood van zijn moeder is (en het herdenken van zijn vader), dan zie ik graag op welke manier dat verwerkingsproces vorm krijgt, welke innerlijke strijd er gevoerd wordt en wat de wisselwerking tussen het vergankelijke en een alles overlevend berglandschap met een Westerling doet.  

Als hij je een inkijk in zijn hart geeft, doet hij dat bedekt. 'Verdriet kun je er niet uitlopen. Je blijft slechts achter met de wens dat de dingen niet zijn zoals ze zijn', laat hij zich ergens ontvallen.
'Van alles wat hij lief heeft, moet de mens scheiden,' zo luidt een boeddhistisch gezegde. Maar hὀe je dat doet, is interessant en uitdagend.  


Ook zijn niet-doorsnee moeder, die tijdens de Blitz met een truck door de Londense haven reed, had een echte plaats in deze reis van stilstaan-en-terugblikken mogen krijgen.

Van zo'n wijze man als Thubron wil je net iets meer leren...

Quotering: ****½
 

Uitgegeven bij Atlas - 2011

De boeken van Colin Thubron