Alain-Fournier - De grote Meaulnes

Over trage en diepe schoonheid
 

'Er was tussen ons een vriendschap die dieper was dan een grote liefde.'

'De grote Meaulnes' lezen is als kijken naar een slow motion-film. Deze klassieker uit de Franse literatuur, die een eeuw oud is, neemt je mee naar een trage, vooroorlogse wereld. Stel je een schooltje voor met leerlingen in kielen en op klompen, de verveling van een tiener op winteravonden, het dorp met een smid, een wever, rondreizende straatartiesten, een struikrover, kar en paard als vervoermiddel maar ook een trein die in de stad verderop aankomt. Een omgeving met weinig afleiding en verandering brengt mensen voort die oog hebben voor details en tijd voor introspectie. En het platteland zorgt voor zintuigelijke, organische ervaringen.

Toch kan een haast statische wereld op zijn kop worden gezet door het verschijnen van één mens en de oncontroleerbare levensloop die je noodlot zou kunnen noemen. Dat is precies wat er gebeurt met François Seurel, de zoon van de dorpsonderwijzer en Augustin Meaulnes, een eigenzinnige jongen die bij hen komt inwonen. Meaulnes breekt uit de beslotenheid van het dorp, trekt drie dagenlang op avontuur en komt als ongenode gast terecht op een kasteelbruiloft. Daar kijkt hij in de ogen van de dochter en zal niets ooit nog hetzelfde zijn.

Alain-Fournier

Maar meer dan over liefde is 'De grote Meaulnes' een boek over vriendschap, een onverbrekelijke band tussen twee jongens maar ook tussen een jongen en een meisje. In een langzame, kleine wereld zijn contacten minder wisselend en laten ze diepere sporen na. En waar snel meestal oppervlakkig is, is traag bijna altijd betekenisvoller. Hierin zit de doorvoelde schoonheid van dit verhaal. Deze levenshouding staat haaks op het getweet van deze tijd!

Heel eigen aan dit boek en het begin 20ste eeuwse universum is dat grote gevoelens érg groot zijn. Er worden dure eden gezworen en er wordt in absolute bewoordingen gepraat over hartszaken. Een verloren liefde wordt snel een verloren leven. 'De grote Meaulnes' brengt 'le mal de vivre' onder woorden, het onvermogen om gelukkig te zijn. Niet dat er nu geen emotionele drama's meer plaatsvinden, maar honderd jaar later is de Westeuropeaan toch een stuk nuchterder en pragmatischer geworden. Ook de buitensporige druk die rust op de schouders van 'een man van eer', lijkt, met hedendaagse ogen bekeken, bovenmenselijk.

Het meest ontroerende karakter is François, de verteller. Hij verpersoonlijkt het sterkst het coming of age-thema, één van de meest aangrijpende onderwerpen uit de literatuur en de film. De brutale overgang van jeugd naar volwassenheid gaat gepaard met het verlies van de onschuld, met dromen die illusies worden en het besef dat wat voorbij is nooit meer terugkomt.

Graf van Alain-Fournier
Saint-Remy-la-Calonne
© abac077

Toch hebben ook klassiekers hun minpuntjes. In dit geval zijn ze wellicht op het conto te schrijven van een zéér jonge auteur. Zo wordt de queeste van de jongens een beetje ongeloofwaardig door al te makkelijk aangebrachte puzzelstukjes. En wat is de reden voor de innerlijke onrust van Augustin? Dat dat alleen zijn jeugd zou zijn, overtuigt me niet helemaal. Gewend als we zijn aan compactere plots, mocht bovendien de aanloop naar de echte ontwikkeling iets korter zijn.

Dit kleinschalige drama zou je als een voorbode kunnen zien van de ravage die de Eerste Wereldoorlog enkele jaren later zal aanrichten. Maar waar Alain-Fournier in 'De grote Meaulnes' de regie in handen heeft, raakt hij die in 1914 volledig kwijt: hij is, op z'n 28ste, één van de eerste doden op het slagveld bij Verdun. Hij zal de schrijver van één roman blijven.

Quotering: ****

Uitgegeven bij Prometheus - 2012

Eerste editie 2010