Meir Shalev - Het zat zo

Vertellen om te bestaan

Zoals sprookjes beginnen met 'Er was eens', zo begon oma Tonja haar verhalen steevast met 'Het zat zo'... wat niet wilde zeggen dat ze maar één versie van een verhaal kon vertellen. Het leven moest boeiend blijven.

In dit boek zijn de rollen omgekeerd, is de Israëlische kleinzoon de verteller en zij het bijna onuitputtelijke maar weerbarstige onderwerp. 

   

Meir's grootmoeder was iets na de 2de emigratiegolf (1904-1914) vanuit Oekraïne naar Palestina gekomen. De chassidische pioniersfamilie legde er moerassen droog en ploegde voren in het oude erfland. Samen met andere inwijkelingen richtte ze een mosjavim, een landbouwcoöperatie op. Opa Aharon had het jodendom verruild voor een ander vurig geloof, dat van het socialisme en zionisme, terwijl zijn broer een plek had gevonden in het Amerikaanse kapitalisme. Dat werd gezien als dubbel verraad.

De trotse pioniers spraken voortaan Hebreeuws. Het Jiddisch was de taal van de verbanning. Toch sluipt er hier en daar nog een woord uit de oude wereld in Tonja's zinnen. Omdat er een aantal Jiddische woorden in het Nederlands zijn opgenomen, klinkt 'krats' ons bekend in de oren.

Na eerst vijftien jaar in tenten te hebben geleefd, betrok de familie een stenen huis. Of het één met het ander te maken heeft, is de vraag, maar Tonja ontwikkelt vanaf dan een poetsmanie. Op elke klink en handvat ligt permanent een doekje. En een vloer is pas schoon als uit de uitgewrongen dweil klaar water komt. Het onderste stuk van elke muur is afwasbaar... wat niet wil zeggen dat de kinderen ze mogen 'verkratsen'! 

Tonja's wil is wet. Opa Aharon vertrekt soms even met de noorderzon.

Als op een dag de kapitalistische verrader Jesjajahoe - die zich bovendien Sam laat noemen - een stofzuiger per boot en trein naar Palestina stuurt, reageert oma als haar originele, onbuigzame zelf.
 

Tijdens een live-interview in het Brusselse cultuurhuis Passa Porta zei Meir Shalev: 'Als de zinnen die je leest er heel makkelijk uitzien, denk dan maar dat ze het resultaat zijn van hard labeur.' 

Zijn taal ziet er héél gepolijst uit, je glijdt er doorheen, wat niet wil zeggen dat je niet eens stilstaat bij een verrassende metafoor of heerlijke tongue-in-cheek-humor. De rest van de tijd kan al je aandacht gaan naar unieke, onvervangbare mensen.

Het mooiste compliment dat deze auteur ooit kreeg, kwam van Russische lezers. Volgens hen schreef hij als een echte Rus. Niet toevallig zijn Gogol en Nabokov zijn grote voorbeelden. Mij deden zijn karakters ook aan de kibbelende en mopperende personages van Tsjechov denken.

'Het zat zo' is nog steeds de openingszin voor echte en verzonnen verhalen in de familie Shalev.

 

Quotering : ****½
 

Uitgegeven bij Anthos - 2010

 

De boeken van Meir Shalev