Jan Brokken - Het hoe

 Slagroomkloppers gezocht !

 

'Een schrijver moet als een cartoonist overdrijven.'

De afgelopen jaren heeft Jan Brokken college gegeven aan aspirant-schrijvers. Tijdens die masterclasses heeft hij hen vanuit alle mogelijke invalshoeken leren kijken naar geschriften. Of het de roman, het kortverhaal, de literaire non-fictie of de thriller betrof, was hierbij van onderschikt belang. Wat zich tussen verteller en lezer afspeelt, wordt gestuurd door genre overstijgende wetmatigheden en technieken. Wie het talent heeft, weet deze vakkennis toe te passen... of kan leren hoe dat moet.

Uit deze lessencyclus is het Het hoe ontstaan. In 39 korte hoofdstukken brengt de auteur evenveel criteria aan waarvan het slagen of falen van een vertelling afhangt. Het waarom legt hij uit aan de hand van voorbeelden uit de literatuur, de film of zijn eigen ervaringen. Ze kunnen gaan over het scheppen van betrokkenheid, een meerstemmig perspectief, het gevaarlijke rondbreien, de bindende factor of de cliffhanger. Jan Brokken kijkt breed en diep maar ook naar het detail. Als je het juiste woord, de perfecte zin, niet vindt, dan kunnen briljante ideeën en een geslaagde compositie de auteur (in wording) niet op de been houden. 'Wij schrijvers hebben het moeilijk, wij moeten onze meesterwerken maken met dezelfde taal die iedereen gebruikt,' zo klinkt het.

Georges Simenon
is één van de eerste leermeesters van Jan Brokken.
Recensie 'De Premier'

Zelfs als je niet naar zijn colleges bent geweest, weet je dat deze lesgever gemaakt is om anderen iets te leren. Het bewijs hiervoor vind je niet alleen in Het hoe maar ook in de rest van zijn oeuvre. Waar hij ook met je heen gaat (naar een Zuid-Hollands dorp, landen aan de Oostzee, Curaçao, de ziel van een musicus, mensen op drift...), nooit loopt hij te snel, altijd toont hij je de juiste plekken en geeft hij je de tijd om af en toe achterom te kijken. Er kan je niets ontgaan.   

Of je een aspirant-auteur bent of een gemiddelde lezer, van deze romantechnische voetreis word je niet moe, alleen maar wijzer en blijer! Daarbij lucht het op om te horen dat je niet van Nobelprijswinnaar Orhan Pamuk hoeft te houden. Dat je zijn stijl wollig en uitleggerig (woorden van De scriptor) mag noemen. En dat je niet wild hoeft te worden van grootheid Murakami die de weg wel eens kwijt raakt. '...op zeker moment bekruipt je als lezer het gevoel dat hij zelf niet meer weet hoe het verder moet', constateert Jan Brokken.

Toch zijn de trouwste leerlingen ook wel eens rebels. Niet dat het om een halszaak gaat maar of je Jo Nesbø een goede en dan nog de enige goede Scandinavische thrillerschrijver kunt noemen...? Nesbø heeft een literaire pen als hij wil. Dat betekent: zolang hij zich niet bezig houdt met de talrijke actiescènes in zijn boeken. Dat spierballengerol duwt je weg uit het verhaal en voegt niets toe. Mag ik in zijn plaats Johan Theorin aanbevelen? Grafheuvel, het onlangs verschenen laatste deel van zijn Öland-cyclus, zou moeten overtuigen. 'De liefde begint altijd thuis', zo drukt hij in Nachtstorm, het tweede deel van het Öland-vierluik, de band met het eiland van zijn jeugd uit. Deze condition humaine-auteur is even poëtisch als genadeloos.
 

In het eerste hoofdstuk van Grafheuvel roept Theorin trouwens een mysterie op. Eén van de kerngedachten uit Het hoe is dat dit prikkelen van de lezer bij hem de vraag oproept: 'Wat is hier aan de hand?' Hij wordt dus bij het nekvel gegrepen. En dan is het zaak om hem niet meer los te laten.

Lekkerbekken zullen ook de culinaire beeldspraak onthouden: slagroom kan wonderen verrichten zolang je er maar geen tompoezen van maakt! Om dit raadsel te doorgronden moet je het hele boek lezen. Een straf kan dat niet zijn... zeker niet met de tongue-in-cheek-humor van Jan Brokken in het vooruitzicht. Die kant van hem verrast en geeft de bewegingsvrijheid aan die zijn andere werk hem onthoudt.

Het Hoe maakt je niet alleen nieuwsgierig naar de geheimen van het betere verhaal, het scherpt ook je leeshonger aan. Schrijven mag je, volgens de meester, maar lezen moet je! 
De hand van Jan Brokken heeft De scriptor bovendien een betere versie van zichzelf opgeleverd!


Quotering: *****

Uitgegeven bij Atlas Contact - 2011

De boeken van Jan Brokken