Marion Bloem & Ivan Wolffers - Java

 Reizen is meer dan vakantie !

 

 

Oom Janus:

'Nederland is net een kerkhof voor levenden.'

Bladerend door dit rijk geïllustreerde boek, kom je er snel achter dat Java een eiland vol drukte en tegenstellingen is. Enerzijds lacht het veelvoud aan kleuren en vormen de fotograaf toe, anderzijds boren de chaos en de grenzeloze armoede zich een weg dwars door de lens.

Java bezorgt je een schokgolf en dat was niet anders toen Marion Bloem, die Indisch bloed heeft, en haar partner Ivan Wolffers, enkele decennia geleden, aan hun kennismaking met Indonesië begonnen. Familieverhalen en rijsttafels kunnen je blijkbaar niet echt voorbereiden.

Gefrituurde snacks op een marktje 
© Merbabu 

Op bezoek gaan bij de Javaanse ooms en tantes brengt hen al een hele stap verder. De oud-KNIL-militairen Janus en Herman zijn wellicht de meest spraakmakende personages uit dit boek. Ze praten een aandoenlijk soort Nederlands en hun geest is ergens in de tijd voor en na de onafhankelijkheid blijven hangen. Ondanks hun zeer beperkte financiële middelen voelen ze zich boven de plattelandse buren verheven. Hun kinderen krijgen 'een Nederlandse opvoeding'. Dat betekent dat de dochter alleen met een chaperon op stap mag en dat vader een dikke vinger de pap heeft als het gaat om huwelijkskandidaten. De broers zetten graag een goeie 'boomkrats' op maar dat wil niet zeggen dat alle verhalen die ze vertellen de werkelijkheid helemaal respecteren...

De door Marion en Ivan 'geadopteerde' oom Harry en tante Tatie, welgestelde stadsmensen, confronteren hen meer met de huidige maatschappij. Hun hartelijkheid wordt onderbroken door indirect gesnoef over materiële rijkdom en een erg neerbuigende houding tegenover huishoudelijk personeel. Dat de meid wel even op de grond kan slapen, vindt Tatie een heel normale gedachte.

Teveel mensen leven aan de onderkant van de maatschappij
© Jonathan McIntosh

Bij Indonesië horen reusachtige cijfers: Jakarta heeft bijna 20 mio inwoners, dito afvalbergen en files. Ondanks overheidscampagnes, die tot doel hadden de bevolkingsaanwas te beperken, is Java het dichtstbevolkte eiland op deze planeet (zo'n 114 mio mensen). Indonesië is ook het land met de meeste mannelijke rokers ter wereld, recordcijfers die alleen maar stijgen.

Toch peilt de blik van dit auteursduo dieper dan het meteen waarneembare. Vind je het belangrijk om goed te communiceren met Javanen, weet dan dat je je in een conflictvermijdende, geritualiseerde samenleving beweegt. Als je open, directe omgangsvormen gewend bent, heb je veel te leren. Een Westerling zal zich ook moeilijk schikken als hij merkt dat de corruptie overal aanwezig is en alom geaccepteerd wordt. De Javaan vindt bovendien al gauw dat de verantwoordelijkheid bij anderen ligt. Dat het land van een koloniaal regime is overgestapt op een autocratie, verklaart voor een heel groot stuk het gebrek aan kritische participatiezin. Toch zit de neiging om het leven uit handen te geven ook in de cultuur. De eilandbewoners horen raadgevende stemmen van voorouders, geloven in de bovennatuurlijke kracht van stenen en in zwarte magie.


De files in Jakarta nemen enorme proporties aan
© Bayerischer Rundfunk



Java is opgebouwd uit reisherinneringen, romanfragmenten, kaderstukjes met achtergrondinformatie en recepten uit de Javaane keuken. Wat de woorden niet kunnen vertellen, tonen de foto's van Ivan Wolffers, een fotograaf die graag dynamiek vastlegt. Zo dragen de talrijke close-ups van mensen in actie bij tot het beeld van een land dat eindeloos lijkt te bewegen. Dat er ook een andere kant is, zie je op de wijdse, rustgevende coverprent.

Dit fraai ogende boek houdt het midden tussen een reisgids en een uitgebreid non-fictieboek. Wie nieuwsgierig is naar het overrompelende eiland kan na het lezen van Java al een flinke 'boomkrats' opzetten! En wie er wil rondreizen onthoudt best de raad van deze auteurs: vermijd het einde van de ramadan wanneer de stadsjavanen hun familie in de kampong gaan opzoeken en overnacht steeds in de buurt van het vliegveld als je je vlucht uit Jakarta niet wil missen!


Quotering: ****

Uitgegeven bij de Arbeiderspers - 2014