Marianne & Theo Hoogstraaten - Evenbeeld

 Twee vrouwen in het oog van de storm

 

 

'In de instructies van de VOC staat, dat bij schipbreuk of andere rampen, 
eerst de lading gered moet worden en pas daarna passagiers en bemanning.'

Foeteren op onze geregeld gebrekkig functionerende rechtstaat, doen we allemaal wel eens. Maar als je echt stilstaat bij beelden of artikels over uit elkaar vallende naties en de snelheid waarmee dat machtsvacuüm wordt ingevuld door opportunisten die het geweld niet schuwen of ronduit crimineel zijn, dan weet je dat ons bestel het slechtste niet is.

Het wegvallen van de maatschappelijke orde en het misbruiken van de chaos die dan ontstaat, is van alle tijden. Dat leert ons ook de historische achtergrond van Evenbeeld. Marianne & Theo Hoogstraaten zijn op het spoor gekomen van een donkere bladzijde uit de geschiedenis van de VOC die ze aangevuld hebben met fictie-elementen.

In 1629 strandt de Batavia, een pronkstuk van de Verenigde Oost-Indische Compagnie dat met een kostbare lading en passagiers op weg is naar Java, op een koraalrif bij Australië. De doodsbenauwde bemanning, soldaten en burgermensen komen op enkele kleine eilandjes terecht met weinig of geen zoet water en eetbare dieren. Er worden nog wat tonnetjes water en wijn uit de scheepsromp gered, maar verder zijn de aangespoelden uitgeleverd aan een Robinson Crusoë-bestaan. En alsof het drama nog niet groot genoeg is, grijpt de onderkoopman, Jeronimus Cornelisz, de macht in dit koninkrijkje van gestranden. Hij droomt er al langer van om op een oneerbare manier buitensporig rijk te worden. In de wereld van zeelui betekent dat: kaper worden. Maar daarvoor moet hij eerst zelf overleven... en dus zoveel mogelijk menselijke 'ballast' over boord gooien.

 

De nagebouwde Batavia

De strategie die zijn duivels plan moet helpen realiseren, is er één die lang voor zijn tijd bekend was en tot op de dag van vandaag gekopiëerd wordt: omring je met getrouwen die je een gepriviligieerde status bezorgt, gebruik die macht om de anderen te intimideren en te liquideren. Zolang niemand uit de aanhang een greep naar de troon doet, ben je de winnaar.

Jeronimus Cornelisz spreekt tot de verbeelding omdat hij een kruising is tussen kolonel Kurtz uit Coppola's Vietnam-film Apocalyps Now en sekteleider Jim Jones die in '78 zijn volgelingen verplichtte tot massale zelfdoding. Ook in de persoon van Cornelisz vormden dictatoriaal leiderschap, dood en de stem van god een gestoorde drie-eenheid. Daar zou je aan kunnen toevoegen dat deze creaturen psychopatische trekken hebben en wellicht een vreemd soort charisma.

Dit terreurbewind in combinatie met de barre natuurlijke omstandigheden volgen we door de ogen van Marretgie, een fictieve ooggetuige die de hel overleefde. Eens terug in Amsterdam schrijft ze haar herinneringen op en verstopt ze onder de vloerplanken in haar huis. En daar raakt de eerste verhaallijn van Evenbeeld de andere...

De tweede brengt ons bij hedendaagse kunstzwendelaars die knoeien met Rembrandt-etsen, geldwolven die het pad van personnage Marrit kruisen op het moment dat ze een grachtenpand en enorme sommen geld van haar overleden oom erft. Maar in hoeverre is de erfenis echt van haar? Er ontstaat een onzacht getouwtrek tussen een sterke en een zwakke partij. En net zoals haar 17de eeuwse spiegelbeeld, vecht Marrit tegen krachten die zoveel groter zijn dan haarzelf. Toch blijken beide vrouwen uit taai hout te zijn gesneden. '...zelfs uitzichtloosheid heeft een horizon waarboven de zon ooit weer opkomt', is het credo van Marretgie. Evenbeeld is vooral een roman over manmoedige vrouwen.   

VOC-munten

Dit boek is het resultaat van grondige research en zéér efficiënte verbeelding. Zelfs in de fictieve stukken van de historische lijn zie je dat er zorg is besteed aan het respecteren van de toenmalige leefomstandigheden en geplogenheden. Dat werkelijkheidsgehalte draagt bij aan de geloofwaardigheid van het verhaal. Het creatieve talent van deze auteurs doet de rest: vooral de scènes op het schip en de eilanden maken filmbeelden in je hoofd aan en geven je, op de meest emotionele momenten, de illusie dat je zelf één van de schipbreukelingen bent.

Marianne & Theo Hoogstraaten besteden veel aandacht aan details die ertoe doen. Dat merk je ook aan het draadje dat het potlood van Rembrandt met de hedendaagse verhaallijn verbindt of aan de wat verborgen gedachte over het belang van kunnen lezen en schrijven en het doorgeven van verhalen aan de volgende generaties. Lezers houden van originele, fijnzinnige vondsten. Die kom je ook tegen tijdens de ontknoping. Dan vallen er enkele mooie stukjes in de resterende leemtes van de puzzel.

Evenbeeld draagt ertoe bij dat het VOC-imago in de ogen van het brede publiek (weer) iets van zijn glans verliest (zie ook het citaat boven dit stukje). Schrijvers zijn vaak de luis in de pels van zij die de waarheid willen toedekken. Batavia-commandeur Pelsaert had er een slinks handje van weg. Daarom kunnen wij niet zonder boekbedenkers!


Quotering: ****

Uitgegeven bij De Crime Compagnie - 2014

De boeken van Marianne & Theo Hoogstraaten