William Shaw - Lied van een dode

 Waar oude werelden botsen met nieuwe

 

 

'Ongelukkig zijn zit bij jonge mensen nooit diep onder de oppervlakte.'

Een politiechef die Kaapse viooltjes teelt en een rechercheur die zijn partner in een levensbedreigende situatie alleen achterlaat en niet one of the boys binnen het corps is, klinkt als aparte vondsten. Maar er is meer nodig om van een originele auteursstem te kunnen spreken. Lovende internationale kritieken zijn deze vertaling voorgegaan. 'Kan de debutant uit Brighton de hoge verwachtingen inlossen?' is dus de te beantwoorden vraag.

Zoals de cover - met een knipoog naar de op-art - al suggereert, speelt dit verhaal zich af in de jaren '60, een scharniertijd die conflicten opwierp tussen de behoudsgezinde, na-oorlogse generatie en jonge grensverleggers. Die hemelbestormers eisten meer persoonlijke vrijheid op en een ander maatschappijmodel. Het is de tijd van de wijd uitlopende broekspijpen en de stencilmachines maar ook die van de elpees. In '68, de tijdsetting van Lied van een dode, brengen The Beatles hun White Album uit. Hoewel hun populariteit nog steeds mateloos is, kondigt deze plaat het einde van een muzikale samenwerking aan. De groep valt langzaam maar zeker uiteen in individuen.  


Het gebouw aan Abbey Road waar The Beatles hun platen opnamen.
© www.telegraph.co.uk

Dichtbij de EMI-studio's aan Abbey Road wordt het dode lichaam van een meisje gevonden. Het is een zaak voor brigadier Paddy Breen en zijn partner Helen Tozer. Noch de één, noch de ander is een doorsnee rechercheur en geen van beiden heeft het makkelijk tussen de collega's. Waar Breen de slagen onder de gordel lang niet altijd pareert, zet de jonge Tozer steevast een grote mond op. Zij is de eerste vrouw op dit moordzakenbureau, een baanbrekend rolmodel waar de jongens niet op zitten te wachten. The boys voelen hun mannelijkheid ondergraven en gaan in de aanval. Net zoals ze Breen gebrek aan machismo verwijten, zo bestoken ze Helen met erg sexistische taal.

Tussen beide partners, hoe verschillend ook, botert het wel. Ze vullen elkaar op een speelse manier aan. Wanneer de meiden van de Beatles-fanclub nuttige sporen kunnen aanbrengen, wijst de aspirant-rechercheur haar opleider de weg. Maar als ze fors aan de bak moeten, staan ze er allebei. 

Rooms-katholieke Igbo's

In dit boek wordt dus harde taal gesproken, ook als het gaat om openlijk en bedekt racisme dat onder meer te maken had met de toename van migranten uit Afrika. In Lied van een dode wordt een verhaallijn getrokken naar de afscheidingsoorlog in Biafra. William Shaw is onverbiddelijk voor de Engelse kolonisator die onleefbare landsgrenzen had uittekend voor pas onafhankelijk geworden naties zoals Nigeria. Omdat er geen rekening was gehouden met ethnische en religieuze verschillen, ontstond daar snel een explosieve situatie... die anno 2014 nog steeds voor gewelduitbarstingen zorgt!

Samuel Ezeoke, de in Engeland opgegroeide en tot chirurg opgeleide man uit de Igbo-gemeenschap, is de verpersoonlijking van de anti-koloniale roep om gerechtigheid. Dit tragische personage is een naïeve, koppige idealist die zich verbonden voelt met een wereld die hij niet kent. Hij gelooft in Afrikaanse oplossingen voor het Afrikaanse continent maar dat is simpeler gedacht dan gedaan. Bovendien hanteert hij twee morele maten en gewichten: tegenover zijn dochter is hij net zo kortzichtig en neerbuigend als de patriarchale kolonisator. Deze contradictie maakt hem echt en herkenbaar. 
(Noot Scriptor: Things fall apart is trouwens de veelzeggende titel van Chinua Achebes bestseller. Het boek van de Igbo-auteur vertelt over de vernederingen van het Westerse kolonialisme in Nigeria.)

Ethnische lappendeken van Nigeria, Benin en Kameroen
(De Igbo wonen bij de Niger-delta)

De sterkte van Lied van een dode zijn het volledig ontbreken van exotisme en de overlevingsdans van individuen. Het is een verhaal over breekpunten in levens en maatschappijen, over onvrijwillige ballingen - zwart én wit -, over zich staande houden in kleinere en grotere kringen, over de mogelijkheden waarmee je het moet doen.
Helen Tozer typeert het sleuteljaar op deze manier:
'Het is 1968, brigadier. Er is geen "zo hoort het" meer.'
Die uitspraak houdt een belofte maar ook onzekerheid in...

Met deze cultureel-politieke misdaadroman heeft William Shaw zich aan een minder gebruikelijk genre gewaagd. Als je wil bovendrijven - en dat doet hij - is vernieuwing een must. Het gerucht gaat dat het tweede deel van het geplande drieluik nog beter is. Zou Helen dan de waarheid ontdekken achter het drama dat haar familie uit elkaar rukte?   


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Luitingh Sijthoff - 2014

De boeken van William Shaw

Lees hier het interview met William Shaw