Monique Samuel - Mozaïek van een revolutie

Fundament van een nieuwe tijd



 'Geen dag is dezelfde in de straten van Caïro en Beiroet.'  

Hoewel Monique Samuel gemengde wortels heeft, neemt ze op deze reis door een aantal Arabische landen vooral haar Egyptisch-christelijke eigenheid mee. Die opent communicatiedeuren en beslecht taalbarrières. Toch gaat 'de Nederlandse Monique' ook mee: dat is de vrouw die zich de kaas niet van het brood laat eten, zelfs niet in de buurt van geüniformeerde gezagsdragers die dat helemaal niet gewend zijn. 

In het zog van de revolutionaire Lente neemt ze haar intrek bij haar koptische familie in een volkswijk van Caïro. Terwijl haar oma haar eindeloos in de watten legt, heeft ze aanvaringen met een mannelijk familielid en zijn ideeën over fatsoen en vrijheid. Met haar volwassen nichten ontsnapt ze naar het liberalere stadscentrum om de waterpijp te roken en intieme gesprekken te voeren. Zo neemt ze Marlene in vertrouwen over haar lesbische geaardheid - een absoluut taboe - en vertrouwt Margot haar toe dat ze stikt in de restricties die een vrouw worden opgelegd en dat ze smacht naar een baan in het buitenland. 

Libanese activiste Rania Fazah: 'Ik houd niet van landen die 'af' zijn.

Daar gebeurt niets meer, daar hoeft nergens meer voor gestreden te worden.'

Ondanks het keurslijf van gedragsregels waaraan zelfs de mondige Monique niet altijd ontkomt - van plan zijn te blijven overnachten bij een vriendin levert haar een aan de telefoon scheldende oom op - houdt ze met héél haar hart van dit land. Dat 'haar mensen' lijden onder corruptie, graaicultuur, analfabitisme, sexuele intimidatie... roept grote verontwaardiging bij haar op. Voortrekkers van de revolutie voelt ze aan de tand over hun politieke agenda, die lang niet altijd geïnspireerd is. Ook op regionaal vlak laten bestuurders het volk in de steek. Zo is Monique's maatje, de Syrische Ibà, helemaal in shock nadat ze zich voor een stage bij het hoofdkantoor van de Arabische Liga in de buurt van Tahrir heeft gemeld: er zijn geen computers, er wordt thee gedronken en de krant gelezen, en voor deze non-activiteiten krijgt het personeel een meer dan gemiddeld salaris.  

Arabische lente © FreedomHouse3

In een stad waar het dagelijkse leven een gevecht is, een strijd om brood en een strijd om ideeën, zouden doorsnee reizigers na enige tijd door hun energie heen zijn en verlangen naar een vakantie aan de Rode-Zee of met een feluka op de Nijl willen drijven, maar deze journaliste gaat onvermoeibaar elk gesprek, elke discussie, elke confrontatie aan. Ze denkt razendsnel en zit nooit om een repliek verlegen. Heel wat stof is te vatten in een uitspraak van activiste Marianne Nagui Hanna: 'In Egypte begrijpen mensen niet dat sommige dingen persoonlijk zijn. Hier is alles collectief... gebaseerd op gewoontes en religie.' 

 

Hoewel het enthousiasme op en rond Tahrir de massa nog in beweging houdt, is de bezorgdheid om het groeiende extremisme tastbaar. Onder invloed van teruggekeerde Egyptische gastarbeiders, die zich in Qatar en Saoedie-Arabië lieten verleiden tot de ultra-conservatieve stroming van het Wahabisme, neemt de aanwezigheid van Salafisten toe. Als zij op het centrale plein betogen, sluiten de winkeliers hun deuren. 

Dat er heel weinig 'ik' en veel 'wij' is, ondervindt Monique als haar vrouwelijke geliefde naar Caïro komt. Terwijl ze van een kleine afscheidsmaaltijd proeft, moet de Hollandse vriendin beneden in het portiek blijven. De vrouwen van de familie zouden wel over de streep kunnen getrokken worden, de mannen, daarentegen... en die hebben vooralsnog een veto. 

Een winkel met waterpijpen © jemasmith

De miljoenenstad Caïro inruilen voor de woestijn van Wadi Rum, kan zelfs voor een wervelend iemand als Monique Samuel een verademing zijn. Jordanië, het land met het precaire evenwicht tussen de oorspronkelijke bewoners en de Palestijnse migranten, is de volgende halte op haar rondreis. Verder kijken dan de eerste indruk, is ook hier de boodschap: de whisky drinkende bedoeïen en de Westers geklede elite in Amman zeggen niets over een verlangen naar democratie en vrijheid. En dat terwijl het lesbische café in de hoofdstad bewaakt wordt door de geheime dienst, als ging het om een staatsgevaarlijke, ondergrondse beweging. 

Vandaar gaat het richting Israëlische grens, waar Monique een vernederende ondervraging moet ondergaan. De Israëlische hoofdstukken zijn de meest aangrijpende van het hele boek... en dat wil iets zeggen als je de wreedheid van Egyptische ordetroepen en politici al opgeslagen hebt. Terwijl orthodoxe joden Monique, zonder de minste aanvaring, bespuwen, worden Palestijnen in de bezette gebieden als concentratiekampbewoners opgesloten. 'Levend dood zijn', is de enige definitie die je aan hun bestaan kunt geven.

Met dichtgesnoerde keel volg je de meiden naar hun eindbestemming: het wat onwerkelijke Beiroet waar de inwoners willen feesten en vooral niet praten over de Arabische revoluties. Het is de struisvogelpolitiek van mensen die al teveel oorlog hebben gezien.  

Monique's Arabische naam is Mounira, 'zij die het licht draagt'. Met Mozaïek van een revolutie heeft deze Nederlands-Egyptische haar licht laten schijnen over de bonte verscheidenheid van een wereld die we verder van ons weghouden dan hij verdient. En omdat je een feminiene blik mag volgen, ontgaat het je niet dat de ontvoogdingsstrijd van de vrouwen zich op twee plaatsen afspeelt: thuis én op straat. 
 

Quotering: ***** 

Uitgegeven bij De Geus - 2012

De boeken van Monique Samuel