OMWILLE VAN PRAKTISCHE EN TECHNISCHE REDENEN HEEFT DIT BLOG HELAAS OPGEHOUDEN TE BESTAAN. DE SCRIPTOR DANKT JULLIE VOOR HET JARENLANG TROUW BEZOEKEN VAN DEZE RECENSIEPAGINA'S !

22 maart 2013

Natalie Righton - Duizend dagen extreem leven

'Al je sensoren op scherp!'
 

 ‘Het gaat erom dat ik alle partijen respectvol probeer te benaderen,
ook al ben ik het persoonlijk soms oneens met hun denkbeelden en acties.’
 
Hoewel 'rust, regelmaat en reinheid' haar gezond houden, kiest journaliste Natalie Righton toch voor een koortsachtig bestaan in Afghanistan. Omdat ze alle kanten van de Afghaanse realiteit wil belichten, weigert ze een embedded leven tussen de militairen. Pratend met autoriteiten, stads- en dorpsbewoners, pent ze schriften vol, verhalen die drie jaar lang in De Volkskrant verschijnen. Maar buiten de journalistieke lijnen speelde zich een wereld af die groot genoeg was voor een 400 bladzijden dik boek...  

In het centrum van Kabul is het vaak spitsroeden lopen tussen mensen die bij een gesloten, oerconservatieve cultuur horen en geen notie hebben van wie Natalie is, als Nederlandse en als vrouw. Zelfs als je het gevaar op bomaanslagen en ontvoeringen van Westerlingen even terzijde schuift, dan nog is er buitengewone moed nodig om je te mengen onder mannen die menen dat je loslopend wild bent en je dat snel duidelijk maken. Zonder mannelijke begeleider rondstruinen, is dus helemaal geen optie. Gelukkig kan ze rekenen op Hamza, de breedgeschouderde Pathaan met de felle blik, haar tolk en bodyguard, de man die haar met zijn leven zou beschermen als dat nodig was.

Bijeenkomst van stamoudsten © DVIDSHUB
Een correspondentschap in Afghanistan draait 24 uur op 24 rond veiligheid. Je moet constant over je schouder kijken en anticiperen op gevaar. Je woont achter hoge muren en hebt bewakers in dienst. Op een plek waar nieuws te rapen valt blijf je zo kort mogelijk: is het een crime scene, dan kan er altijd een tweede bom afgaan, word je bij een straatinterview vreemd bekeken door omstaanders, dan kan dat ontvoeringsgevaar of erger betekenen. Reis je door Taliban-gebied of door een streek waar criminele bendes actief zijn, dan duik je, op de achterbank van de auto, onder een boerka. Uitjes naar het achterland bazuin je sowieso niet rond. Wat niet weet, niet deert. En vertrouw je, bijvoorbeeld, de hotelmanager in Kunduz niet, dan vertrek je als een dief in de nacht.  

Naast waakzaamheid en het screenen van je medewerkers, blijkt de zaktelefoon een levensreddende functie te hebben. Natalie had er altijd enkele bij zich en controleerde steeds of ze opgeladen waren. In minstens twee gevallen hebben die haar voor groot onheil behoed. Een eerste keer toen ze in een zeer onveilig gebied met, bovendien, winterse temperaturen, een auto-ongeval kreeg en er dankzij een vriend in Kabul hulp kwam opdagen. De tweede keer was nog hachelijker: toen was ze in het duister van de luchthaven van Kandahar - de thuisregio van de Taliban - gestrand en werd in no time omringd door mannen die wellicht geen al te beste bedoelingen hadden. Net op tijd, het gefrunnik aan haar was al begonnen, kwam een gealarmeerde Amerikaanse militair haar ontzetten.

De Hindu Kush-streek ten noorden van Kabul
 © James Gordon UN Photo

Gevaar is niet alleen de rode draad in Natalie's leven maar in dat van alle Afghanen. Hoe hard Westerse militaire en civiele overheden ook roepen dat de veiligheid in sommige gebieden is toegenomen, doorsnee bewoners spreken dat tegen. Sterker nog, ze beweren dat de onveiligheid is toegenomen. Buitenlandse aanwezigheid trekt jihadisten aan, zelfmoordenaars die burgerslachtoffers in hun val meesleuren. Anderen worden door bermbommen opgeblazen. 'Wegen en scholen zijn niet prioritair', hoor je voortdurend, 'veiligheid is dat wel.' Bovendien dragen de Westerse militairen, als gevolg van beoordelingsfouten of wangedrag, ook zelf bij aan de burgerdoden.  

Als Natalie daarover schrijft, luisteren de Kamerleden in Den Haag niet en als ze er militairen over aanspreekt, reageren ze wrevelig. Hoe doof en onwetend kun je zijn? Politici ontmoeten nooit gewone Afghanen - hooguit een corrupte satelliet rond de president - en soldaten mogen het kamp niet uit. Zelfs het souvenirwinkeltje komt naar hen toe! Ze horen dus nooit de haat in de stemmen van de winkeliers, ze zien nooit hoe er gespuugd wordt naar de voeten van een Nederlandse... die niet eens bewapend is.

Een vrouwenklas ©  uusc4all
Niet alleen de onveiligheid maar ook de corruptie is toegenomen. Vaak hoor je heimweepraatjes over het regime van de Taliban: dat was strikt maar er was wel orde. 'Nu staat er op elke straathoek een dief', zegt interviewee Salim. 'Als zo'n dief de juiste connecties heeft, hoeft hij nooit naar de gevangenis.'

Op de vraag welke kant het uit gaat als de buitenlandse troepenmacht in 2014 vertrekt, heeft deze onderzoeksjournaliste geen eenduidig antwoord gevonden. De meeste Afghanen vrezen een burgeroorlog, een scenario dat zich her en der in de provincie al ontrolt. Afghanistan is een lappendeken van ethnische groepen en zelfs de jihadisten zijn verdeeld. Er heerst een stammencultuur die snel in termen van vijanden denkt in plaats van overleg en compromis.

Duizend dagen extreem leven is een heftig boek, een verhaal dat emoties oproept, van boosheid over zoveel rampspoed maar ook over de behandeling van vrouwen, van schuldgevoel over de uitgestuurde Westerse bezettingsmacht, van pijn om de gillende kinderen in ziekenhuizen en de bedelende boerka-weduwen. Het is niet een boek dat je in één ruk uitleest. Een extreem, ver-van-mijn-bed-leven zo dicht bij de lezer kunnen brengen, is een verdienste van formaat! 

De hoogspanning van een bestaan in oorlogstijd noemt Natalie 'een radar die vierentwintig uur per dag aanstaat'. Geen wonder dat na drie jaar de batterijen leeg zijn en het tijd is om te vertrekken. Als je lang in het land woont is de kans groot dat je deel gaat uitmaken van de 60% Afghanen die psychisch ziek zijn.

Toch is Duizend dagen extreem leven niet alleen een reis langs gruwelscènes. Er zit ook grote schoonheid in. Die is te vinden in het verbond tussen twee mensen die niet meer van elkaar kunnen verschillen dan denkbaar is: de vrijgevochten Nederlandse vrouw en de conservatieve Pathaan die de strengste beleving van de islam voorstaat. Dat is hoe vrede eruit ziet! 


Quotering: *****
 

Uitgegeven bij Lemniscaat - 2013

De boeken van Natalie Righton

Geen opmerkingen:

Een reactie posten