Deon Meyer - 13 uur

'Springen door een brandende hoepel'

 

 

'Vroeger waren we niet blank genoeg, nu zijn we niet zwart genoeg', zegt speurder Fransman Dekker die een kleurling is. In Zuid-Afrika worden maatschappelijke verhoudingen in kleuren uitgedrukt en niet zelden hoort daar frustratie bij. Van haast elk personage in '13 uur' weet je of hij een whitey, een darkie, een kleine Xhosa, een Zoeloe of een koffie-en-melk-mens is. Er is wel eens iemand die weigert ethnische etiketten te kleven, die vindt dat de toekomst van het land er zonder stamdenken beter uitziet maar doorgaans gaan de karakters van Deon Meyer een strijd aan met hun afkomst en gevoel van eigenwaarde.

Rechercheur Vusi Ndabene stelt zich de vraag of 'een coloured dokter zou willen uitgaan met een darkie politieman'. Dekker noemt zichzelf denigrerend 'een Hottentot', het politiek incorrecte scheldwoord voor Xhosa. En bijna-hoofdinspecteur Bennie Griessel vraagt een collega die uit het beroep wil stappen: 'Waarom smeer je hem? Je bent de enige blanke die over is bij de South African Police Service (SAPS).' Griessel is een minzame man met respect voor zijn evenmens.

De tafelberg © Dietmar Temps

Iedereen worstelt met zijn identiteit. Eenvoudig communiceren lijkt niet te lukken: er hangt altijd iets beladens tussen de mensen van de Kaap. Ook de klassieke neerbuigendheid van de Afrikaner tegenover de donkere medemens is herkenbaar aanwezig.

Aan maatschappelijke context en aansprekende personages is er bij Meyer dus geen gebrek. Eventuele verveling ligt evenmin op de loer als het gaat om de voortgang en de spanningsboog in deze thriller. Het plot draait om de verdwijning van Rachel, een Amerikaanse toeriste, en de moord op haar vriendin. Omdat Rachel in een telefoontje kan aangeven dat ze in acuut levensgevaar is, wordt er onder grote druk en met maximale inzet van mensen en middelen gewerkt.

Deon Meyer
© San Mateo County Library

Bennie Griessel toont zich een invoelende en doordouwende rechercheur die weet wat het is om een angstige vader te zijn. Hij laat zich onder meer bijstaan door Mbali Kaleni, de corpulente Zoeloe-vrouw met een IQ van 137 die geen last heeft van ethnische complexen en elke opponent moeiteloos de mond snoert. 'Wee je gebeente als een Amerikaanse toeriste vermist is, dan springt iedereen door een brandende hoepel', briest ze tegen haar chef als ze wordt opgeroepen voor deze zaak. 'En die Somalische vrouw dan waar niemand me mee wilde helpen!' Mbali heeft een neus voor sporen, ze ruikt de onderzoekspistes. Mannen zien in haar een carrièreconcurrente of gewoon een sterke vrouw met wie ze achter de rug de draak steken. 'Ze is zo dik dat de weegschaal "wordt vervolgd" zegt als ze zich weegt', grapt een forensisch medewerker. Je zou het niet spontaan denken maar Mbali betekent 'bloem'. Ze is een fantastische vondst van Meyer!

Terwijl het hoofdonderzoek naar de drugswereld leidt en een parallelle research de muziekwereld doorlicht, komt de stad zelf meer en meer in beeld. De lezer wordt herinnerd aan de villawijken met muren, hekken, tralies en bewoners die blaffen naar mensen die ze niet kennen. Verrassender zijn de frequente stroompannes die het openbare leven verstoren: computers (en databases) werken niet meer, het verkeer raakt in een chaos. Griessel overweegt om een mountainbike in de auto te stoppen.

The Waterfront in Kaapstad
© Urban Adventures

En zelfs in een gejaagd onderzoek is er plaats voor ontroering: de ene alcoholist herkent de andere drankverslaafde en er is de oude, eenzame historicus die maar één omelet tegelijk kan bakken. Dat laatste personage wordt ook gebruikt om een politieke boodschap mee te geven. Afrikaners waren ooit arm en onderdrukt, vochten zich een weg naar boven maar palmden teveel macht in. Dat dreigt nu ook te gebeuren met de darkies. 'Laten we elkaars fouten niet kopiëren', lijkt de auteur te zeggen.

Als na een hectische 13 uur het doek valt, mag Griessel 'even chill doen', zoals dat heet in het puberjargon van zijn zoon. En de lezer is een onderhoudend boek rijker dat hem bovendien één en ander geleerd heeft. Bijvoorbeeld dat er protestsongs waren tegen de apartheid... in het Afrikaans. Een halve extra ster voor deze horizon verruimende context. Geen vijf sterren, helaas: daarvoor moet het spannende gedeelte iets origineler zijn.

Quotering: ****½

Uitgegeven bij Bruna - 2012

De boeken van Deon Meyer

Lees hier het interview dat Deon Meyer aan De scriptor gaf

en

Het interview met Studio Jan de Boer waar deze cover ontworpen werd