Roman Helinski - Bloemkool uit Tsjernobyl

Een wegdromende lijnrechter

 

 

'Met James Bond loopt het altijd goed af!'

 

Een vader als een romanfiguur hebben, betekent niet dat het verhaal over hem al klaar is. De goudklomp moet nog bewerkt worden en daar heb je een vakman-kunstenaar voor nodig, iemand met een vaste hand die de wispelturigheid van de hoofdpersoon op elke bladzijde in toom kan houden. Voor Roman in Bloemkool uit Tsjernobyl is the sky the limit en zijn grenzen er om verlegd te worden. Elke dag opnieuw. 'Als ik wil kan ik die sterren pakken', zegt hij tegen zijn zoon tijdens een nacht in de Egyptische woestijn.

De prikkelende titel zet meteen de toon. Een man voor wie de werkelijkheid te klein is, tilt de wereld wat over het paard. Met woorden lukt dat iets makkelijker dan met daden. Als Roman van een congres in Bulgarije terugkomt maakt hij zijn omgeving wijs dat de bloemkool die hij heeft meegebracht uit de zopas verontreinigde regio van Tsjernobyl komt. In Romans universum is het nooit saai maar ook zelden rustig.

 

De mijnkathedraal van het multiculturele Zwartberg,
waar de grootouders Helinski woonden.

Het is een vader die er soms is en dan zijn warmste kant laat zien (dampende soepen maakt of een voetbalveldje in de tuin) maar nog vaker afwezig is. Omdat hij steevast last heeft van het keurslijf dat 'baan en gezin' heet, vlucht hij weg... naar zijn schuur, naar de snelheid van een Duitse autobaan, naar het café of de flessen sterke drank die hij buiten het oog van zijn vrouw probeert te houden. Met de jaren lopen de spanningen meer en meer op, zowel in de ziel van Roman als in de relatie met zijn zoon en vooral zijn vrouw. De man die gemaakt is voor grenzeloosheid en mateloosheid, trekt uiteindelijk naar Oost-Afrika. Maar zelfs van daaruit blijft hij het leven in Zuid-Limburg ontregelen. Een James Bond is niet geschikt om in de schaduw te leven.

Dankzij het opvoeren van de Poolse achterban van Roman, krijgt de karaktertekening meer diepgang en allure. Zijn persoonlijkheid spiegelt zich in de theatrale familieleden, hun emotionele ups en downs, hun buitensporig drankgebruik en bovengemiddeld aantal zelfmoorden. Het lijden aan het leven, de labiele kwetsbaarheid, zit in de Poolse genen. Die laatste kwamen via een mijnwerkersleven in het Belgisch-Limburgse Zwartberg naar Zuid-Nederland.

Het landelijke Nuth in Nederlands Limburg
waar vader Roman een gezin stichtte.

In het verlengde van de vrijheid zoekende natuur van de vader, heeft de auteur veel ruimte gecreëerd voor de man die de rode draad van dit verhaal vormt. De zoon blijft bescheiden maar niet onduidelijk op de achtergrond. Hoewel beiden zorg dragen voor elkaar, zie je het opgroeiende kind ook vechten met de loyaliteit voor een ouder met een oncontroleerbare behoefte om voor zichzelf te kiezen. 'Ik verdrink in alle verantwoordelijkheden', sputtert Roman.

Op gepaste afstand van het hoofdpersonage figureert de echtgenote en moeder. Ergens tussen de grote gebaren en het hoge woord van haar man in, zie je een vrouw die stand houdt maar ongelukkig is. Met het open gooien van Romans grenzen, groeien ook haar ruimte en geluk... hoewel de invulling ervan heel anders oogt.    

Bloemkool uit Tsjernobyl laat een subtiel, helder en tegelijkertijd genadeloos portret zien van een liefhebbende-egocentrische man. Daarom is het ook een eerlijk en moedig boek. Dankzij de grote stylistische precisie ontmoet je iemand die je niet kunt kennen. In het zog van een te naïeve mensenvriend die niet verder kijkt dan de dag van vandaag, draai je mee in een neerwaartse spiraal die naar een hoogtepunt wordt geschreven door een debutant met de verbeelding en de taalvaardigheid van een Poolse avonturier. 'Blits, hoor!'


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Prometheus - 2014

De boeken van Roman Helinski