Toen geluk nog gewoon was
'Gedragen dooor de vreugdevolle klanken van het orgel,
had ik het idee dat er weinig mis kon gaan, in 1978.'
Op de cover van Havik staat een jongetje dat boven de wolken en tussen de vogels zweeft. Dat is 'ventje', de tienerjongen die ervan droomt de Nobelprijs te winnen voor een baanbrekende studie naar vogeltrek.
De twaalfjarige beleeft een scharnierjaar tussen kind zijn en niet meer helemaal onschuldig zijn. Hij groeit op in de veilige beslotenheid van een zorgzaam gezin en het kleine bos dat bij het huis hoort. Omdat zijn wereld ingeperkt is, heeft zijn verbeelding vrij spel. Rond de blokhut, waarin hij allerlei attributen bewaart, speelt hij scènes uit spannende boeken en strips na. Maar zijn echte gading vindt hij in de natuur. Met zijn verrekijker speurt hij naar vogels, noemt hun kenmerken op en tekent ze na met Oost-Indische inkt. De kramsvogel, de gekraagde roodstaart, de koperwiek, het verkouden trompetje van de meerkoet... hebben geen geheimen. Over een onderwerp voor een spreekbeurt op school hoeft hij niet na te denken.
‘Volwassenen en kinderen hadden hun eigen niveau,
zoals de vegetatie in het bos.’
Hoewel hij wat verlegen en introvert is, kun je hem toch geen a-sociale jongen noemen. Hij gaat om Oscar, de buurjongen, met Fausto, zijn half-Italiaanse neefje en de Hollandse leeftijdsgenoten in de familie die gefascineerd zijn door astronomie en ruimtevaart. Die verstandelijke prikkels heeft hij nodig en vindt hij nog het meest bij zijn nieuwe maatje Pieter, als hij de brugklas verruilt voor het college.
![]() |
| Havik met buitgemaakte duif © Titimo |
Wanneer de schreeuwende stemmen van pa en ma door het huis galmen, improviseert de jongen snel een proefwerk over vogels dat hij zijn zussen voorlegt in een ontroerende poging hen af te leiden.
Dat het leven ongrijpbaar is, ontdekt hij ook in zijn omgang met meisjes. De mooie Esther kan hij maar moeilijk taxeren: vindt zij hem echt leuk of flirt ze even graag met anderen?
‘Op een dag wakker worden en weten dat je vader niet meer thuis woonde,
dat was ondenkbaar, net zoiets als een telescoop op de hemel richten
en merken dat Jupiter er tussenuit was geknepen.’
en merken dat Jupiter er tussenuit was geknepen.’
Hoewel je een twaalfjarige geen gelaagde coming-of-age-beleving kunt toeschrijven, heeft deze auteur toch de kans aan zich voorbij laten gaan om het verlies van de onschuld dicht bij de lezer te brengen. Aan zijn taalvaardigheid en verteltechniek heeft het niet gelegen. De wat verwende boekliefhebber blijft op z'n honger zitten omdat het joch zichzelf lijkt te observeren en te becommentariëren en daarbij geen lijntje vindt naar zijn gevoel. Dat maakt hem wat bloedeloos. Het is niet omdat je jong bent dat je geen zielenpijn kunt hebben. Verlies is er genoeg: in de huiselijke en familiale kring maar ook als hij ontdekt dat er helemaal geen Nobelprijs voor biologie bestaat. Op dat alles reageert hij gelaten, flegmatiek. Een volwaardig personage toont hoe het geraakt wordt door de wendingen van het leven. Dat hij geen echte naam heeft gekregen, houdt hem bovendien extra op afstand.
Als nostalgische terugblik op een verdwenen tijd is Havik wel geslaagd. Het verhaal heeft meer sfeer dan diepgang. Marco Kamphuis is een uitstekende observator en ontleder. Maar als deze schrijver op zoek was naar een invoelende lezer, had zijn havik wat meer moeten klauwen... en had je een duidelijk 'au' moeten horen!
Is viervoeter Orlof de enige die echt treurt?
Quotering: ***½
Uitgegeven bij Wereldbibliotheek - 2012
De boeken van Marco Kamphuis

Geen opmerkingen:
Een reactie posten