Håkan Nesser - Hemel boven Londen

Horloges blijven niet eeuwig tikken ! 

 

 

'Het is het najagen van wind en vervolgens gaan we dood,
dat is het leven in een notendop.'

Auteurs van (spannende) romans maken vaak gebruik van het noodlotsgegeven. Ook in het werk van Håkan Nesser worden de personages bijna altijd gestuurd door het onafwendbare. De dreiging die daarvan uitgaat kan wel of niet gevoeld worden door de karakters maar wordt, in een geslaagd boek, altijd ervaren door de lezer. Ook in Hemel boven Londen maakt Nesser gebruik van deze techniek. Sommige plotspelers lopen met open, naïeve ogen hun tegenspoed tegemoet, anderen voelen nattigheid zonder te weten uit welke hoek het drama zal komen.

Sinds Leonard, het hoofdpersonage, weet dat hij nog maar kort te leven heeft, beseft hij dat hij overgeleverd is aan het onontkoombare. Ook zijn partner Maud lijkt de controle over haar doen en laten te verliezen. De therapeute moet haar onmacht toegeven als het gaat om het communiceren met en het ondersteunen van haar doodzieke man en labiele kinderen. Beide jonge mensen krijgen hun leven niet op de rails. Gregorius is aan de drank en wordt maar niet volwassen. Irina lijkt aan de buitenkant evenwichtig maar heeft last van een dwangneurose en gewetensproblemen. Broer en zus balanceren op een dunne koord.

Russische tanks in de straten van Praag (1968)
© Oldřicha Škáchy

Als je de dood in de ogen kijkt, dringen zich allerlei reflecties en herinneringen op. Dat is ook zo voor Leonard. Hij schrijft het verhaal van zijn grote liefde voor de Tsjechische Carla op in een notitieboek. Toch doet hij dat niet alleen voor zichzelf. Het schrift is bestemd voor een bijzondere man die hij zeer binnenkort zal ontmoeten. Wat verder nog in zijn macht ligt, is het organiseren van het afscheidsritueel dat zal plaatsvinden in een toprestaurant in Londen. Voor de genodigden heeft hij een bijzondere aankondiging in petto. Of iedereen daarop zit te wachten is de vraag...

Zoals de titel het aangeeft is de Britse hoofdstad het decor van deze roman. Van daaruit worden lijntjes uitgeworpen naar Praag, Zweden, Duitsland en New York. Het overheersende tijdvak is dat van de jaren '60, een roerige periode met Koude Oorlog tussen Oost en West, spionage in de twee richtingen, maar ook met creatieve jongeren en vrije liefde. Maar de hedendaagse en de historische lijn zijn niet de enige lagen van de plotstructuur. Er is een merkwaardige, opzetttelijk verwarring scheppende, derde dimensie. Dat is het verhaal van een man die een roman schrijft. Lezen en schrijven zijn voor Lars Gustav Selén een manier om zin te geven aan zijn leven. Maar wie is deze Selén? En hoe zit het met de overeenkomsten tussen de inhoud van het boek en het leven van Leonard? Een mooie symbolische vondst is het achteruitlopend horloge dat Lars bij zich heeft terwijl hij terugblikt op zijn leven.

Hemel boven Londen is een romantechnisch experiment, een poging om de grenzen van fictie af te tasten. Er is niet alleen de roman binnen de roman, er is ook het in elkaar overlopen van onecht en echt, van droom en werkelijkheid, er is het spel met de meervoudige identiteiten... Dat alles creëert een surrealistische sfeer. 'Er loopt een dunne scheidingslijn tussen dingen die echt gebeuren en dingen die verzonnen zijn', schrijft Lars Gustav Selén.

Het puzzelwerk van de lezer heeft hier weinig te maken met de vragen die de auteur opwerpt in zijn misdaadromans. Hoewel er een Watch killer (hier is het symbolische horloge weer) door Londen sluipt, krijgt dit individu een onbeduidend rolletje. Deze grensverleggende Nesser is op een niet-makkelijke manier beschouwend. Om het kluwen van handelingen en karakters de baas te blijven, moet je je bovendien optimaal concentreren.

Nottinghill, een kleurige wijk in de jaren '60
© Ewan Munro

En alsof er zo nog niet genoeg hooi op de vork ligt, is Hemel boven Londen een bezinning over de rol van de verhalenverteller in het algemeen. De auteur onderzoekt zichzelf en de kunst van het vertellen. Om dat duidelijk te maken loopt het volgende motto door het boek:

'De verteller stuurt de lezer. Het verhaal stuurt de verteller.'

Dat is een opmerkelijke stellingname waarin sommige maar niet alle schrijvers zich zullen herkennen. Nesser illustreert dit idee aan de hand van Seléns roman. Als het laatste hoofdstuk moet geschreven worden is Lars plots zijn personages kwijt. Die hebben namelijk besloten een andere wending aan het einde te geven. Met deze en andere hints wil Nesser ook zeggen dat er parallellen zijn tussen fictieboeken en het echte leven.

Net als bij Selén (die je ook als het alterego van Nesser kunt zien), is de intrige van Hemel boven Londen met de Zweed aan de haal gegaan. Dit plot heeft hem over de beperkingen van het gangbare en het herkenbare gedreven. Hoewel je je afvraagt of less niet more zou geweest zijn en je hem wel wat wijdlopendheid, hermetische uitleggerigheid en het niet afwerken van lijntjes in de schoenen kunt schuiven, moet je constateren dat hij onze hulpeloosheid goed heeft weten te vangen in drie geschriften: het gele notitieboek van Leonard, de roman van Lars Gustav Selén en die van hemzelf. Misschien gaat Hemel boven Londen wel over de troost van literatuur. Hoe dan ook, Håkan Nesser is een nieuwe, uitdagende weg ingeslagen. Benieuwd of zijn lezerspubliek even ambitieus is...


Quotering: ****

Uitgegeven bij De Geus - 2015

De boeken van Håkan Nesser