Juan Gabriel Vasquez - De reputaties

 Is een mens zijn eigen reputatie waard?

 

'Zolang hij aan het werk was verkeerde hij in een soort magische roes,

waarin zijn spotprenten geen consequenties hadden...'

Veertig jaar lang tekent Mallarino karikaturen voor een grote landelijke krant in Colombia. Hoewel hij vindt dat zijn kroontjespen in honing is gedoopt, is hij toch uitermate scherp voor het establisment en de gruwelpraktijken van het leger. 'Ik ben met niemand getrouwd', zo verwoordt hij zijn onafhankelijke, compromisloze geest. In een land dat meer weg heeft van een feodale staat dan van een democratie, heeft hij genoeg te hekelen. Met een klinische blik slaat hij onfortuinlijke gelaatstrekken op, giet ze in Oost-Indische inkt en voegt er een vernietigende oneliner aan toe. Dat hij hierbij sommige vrienden en familieleden zo zwaar op de tenen trapt dat ze afhaken, deert hem niet. Hij is een man met een missie: mensen leren nadenken en 'maatschappelijke pijnstillers' toedienen. Maar er zit ook een donkere kant aan hem. Juan Gabriel Vasquez benoemt die op deze manier:
'Hij leefde juist bij de gratie van verontwaardiging, woede en haat. Wat moest hij zonder dat intense gevoel van superioriteit dat het geeft om iemand te haten? Het was een sentiment dat zijn ochtenden zin gaf.'

De kleurrijke Candelariawijk in Bogota 

© Uli Danner

De spotprenten leveren hem, van de schoenpoetser tot de regering, populariteit en aanzien op. Ter gelegenheid van zijn veertigjarig jubileum zetten de politieke bobo's hem uitgebreid in de bloemetjes. Als satire tot kunst wordt verheven, voelen zelfs politici zich veilig in de nabijheid van de maker. Toch geldt dat laatste niet voor iedereen. Wie de kop van jut is, ziet zijn reputatie vaak naar de filistijnen gaan... en kan zelfs nog veel meer verliezen. Daar maalt Mallarino niet om, tot op het moment waarop hij het bezoek krijgt van een jonge vrouw, Samanta Leal.

Vanaf dan meldt zich een innerlijke stem die vragen stelt:
Klopt het dat een tekening in een krant te onbeduidend is om een leven te breken?
Wat is de zin van al die prenten als grote maatschappelijke veranderingen uitblijven?
Mag 'een scherpschetser' doen wat hij doet als daarmee het verleden van een onschuldige burger op dramatische wijze wordt geopend?

Naast de morele vragen, die al dan niet te maken hebben met het parcours dat iemand heeft afgelegd, speelt Vasquez het thema 'verleden' graag uit. Tijdens het televisie-interview met Adriaan van Dis, op 6 maart van dit jaar, haalde hij al aan dat vroeger niet iets is dat niet kan veranderen. Hoe hij dat bedoelt, toont het personage Samanta Leal aan. En terwijl de Colombiaanse maatschappij het verleden gelijk stelt met vergetelheid, ontsnappen individuen geenszins aan het leven dat achter hen ligt.

De vernieling van cocaplanten in de strijd tegen de drugmaffia

Juan Gabriel Vasquez gebruikt kleine scènes om iets groots te vertellen. Dankzij die aanpak kun je als lezer niet verdwalen in het grenzeloze van een grote samenleving. Deze Colombiaan heeft de verteltouwtjes strak in handen. Daarbij houdt hij verhaal en beschouwing perfect in evenwicht. Dat strikte vindt je ook terug in de beheerste toon waarop zijn karakters praten. Tegenover de immorele mores van politici en militairen, bewaren de burgers hun waardigheid.

Het verschil tussen Mallarino en zijn bedenker is dat de eerste uit Bogota vertrekt om zich los te weken uit deze wurgende metropool en de tweede letterlijk afstand heeft genomen (hij woonde onder meer in Spanje en België) om zijn geboortestad beter bij de lurven te kunnen grijpen.

Met deze kleine-grote roman heeft Juan Gabriel Vasquez in elk geval bewezen dat hij zijn groeiende reputatie dubbel en dik verdient!


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Signatuur - 2014

De boeken van Juan Gabriel Vasquez