Tessa de Loo - Kenau

Een 16de-eeuws rolmodel

 

 

'Vertel me eens eerlijk, mevrouw Hasselaer,
komt het wel eens voor dat het verstand bij u niet zegeviert?'

Schrijven over sterke, onafhankelijke vrouwen kun je Tessa de Loo risicovrij toevertrouwen. Dat de 16de eeuwse Kenau het onderwerp van haar nieuwste roman is, maakt het leesplezier alleen maar groter. Deze Haarlemse eigenares van een scheepswerf laat zich van haar moedigste kant zien wanneer de Spaanse overheerser de opstandige stad aanvalt. Samen met andere vrouwen gaat ze, zij aan zij met mannelijke inwoners en (huur)soldaten, het gevecht aan op de vestingmuren van de stad aan het Spaarne. Hoewel in een historische roman de geschiedkundige lacunes worden opgevuld met fictie, zijn er over die tijd en omstandigheden veel feiten bekend, van de Spaanse onderdrukking over het groeiende verzet in de Nederlanden tot het eten van pastinaken en het slootje springen met polsstokken.

De grootste uitdaging bij het uitwerken van dit boek was wellicht het neerzetten van een geloofwaardige, aansprekende hoofdfiguur. Over het resultaat kun je kort zijn: Kenau rocks! Bij het waarom ervan mag je iets langer stilstaan...
Om een overtuigende Kenau uit de pen te kunnen halen heeft de auteur werk gemaakt van haar motivatie. Waarom zou een diep katholieke vrouw Spanjaarden willen vermoorden? Als ze een mokerslag van het leven krijgt, heeft ze van de ene dag op de andere een reden als een huis om dat te willen. Ze verwenst niet alleen de paapsen, zelfs haar godsbesef wankelt. Pijn en razernij worden moeiteloos omgezet in daadkracht en vindingrijkheid. Noch in politiek opzicht, noch in persoonlijke zin staat ze zichzelf voortaan enige vorm van vertedering toe. De harde Kenau is een feit.

Wellicht oudste prent van Kenau,
gemaakt door Frans Hogenberg (16de euw)

Krijg je daarmee een egocentrisch personage? Helemaal niet. Kenau verliest nooit haar lotgenoten uit het oog. Militairen en gevluchte burgers worden gehuisvest in de gebouwen van de werf, andere vrouwen op sleeptouw genomen en nooit wordt er handen wrijvend gejuicht wanneer vijandelijke soldaten - meestal jongens die nog groen achter de oren zijn - het leven laten. Het is heerlijk om als lezer met haar op te trekken, niet in het minst wanneer ze het respect van mannen afdwingt. Even bijzonder is het gegeven dat de freule naast de bakkersvrouw op de barricaden staat. Wraakzuchtige overwinnaars maken ook geen onderscheid als het gaat om de menselijke oorlogsbuit: rangen en standen betekenen niets bij verkrachting en moord. 

Aan de andere kant van het gevecht staat opperbevelhebber Don Frederik, de zoon van de oude en broze Alva, de Spaanse landvoogd van de Nederlanden. De manier waarop de wreedheid van deze man wordt uitgedrukt, is knap. Dat barbaarsheid begint bij dedain, in dit geval vooral tegenover vrouwen, is verhelderend en shockerend. Of ze tot de brandstapel veroordeeld zijn of zijn bed delen, maakt weinig uit. Tussen hem en Kenau staan niet alleen dood en haat maar ook de aan- en afwezigheid van morele waarden.


De beruchte hertog van Alva

Aan Kenau is erg veel zorg besteed. Dat merk je ook aan de details: de duivenpost, de sokken om de hoeven van de paarden die over het ijs moeten stappen, de omhoog wijzende krullen in de snor van Frederik, de onderrok in de mast van een boot in aanbouw of de hartjes in de houten luiken (die een origineel rolletje krijgen)... Naast het bredere historische kader en het reilen en zeilen in een 16de eeuwse Hollandse stad, zorgt die finetuning ervoor dat je voor even medeburger van Haarlem wordt.   
 
Een verhaal als dat van Kenau had makkelijk een oorlogsvertelling kunnen opleveren. Het is dan ook helemaal de verdienste van Tessa de Loo dat het een anti-oorlogsboek is geworden. De nodeloosheid van het leed waart door dit plot. Kenau's dochter verzorgt een gevangen genomen soldaat en haar moeder kiest ervoor om haar eigen leven in de waagschaal te leggen om dat van vele anderen te kunnen sparen. 'Homo homini lupus est' (de mens is voor de mensen als een wolf), zo drukt een Waalse huurling de aardse ellende uit. Maar boven alles geldt dat Tessa de Loo dit historische epos met de kracht van een Kenau geschreven heeft!   


Quotering: ****½

Uitgegeven bij De Arbeiderspers - 2013