Deon Meyer - Onzichtbaar

De aaseters

 

Een land dat twintig jaar oud is, is een jong land. Het nieuwe Zuid-Afrika, dat van de post-apartheid, is zo'n land. Het is een natie op zoek naar een kleurbalans, een manier om macht, arbeidsplaatsen en grond te herverdelen. Dat gegeven is een terugkerend thema in de boeken van Deon Meyer.

In Onzichtbaar maakt hij de kwestie van de grondclaims tot zijn invalshoek. Nabestaanden van zwarten die driehonderd jaar geleden verplicht werden om hun grond aan de blanke kolonisator af te staan, kunnen nu bij de overheid een eis indienen om hun bezit terug te krijgen. Die eis wordt soms ingewilligd, soms niet. Hoe dan ook, er bestaat een hele controverse rond. Tegenstanders van deze maatregel beweren, bijvoorbeeld, dat rendabele boerderijen die vaak op zo'n perceel staan, meestal naar de filistijnen gaan als ze in onervaren handen terechtkomen... en de cijfers geven hun gelijk. En wat kan er gebeuren met delen van natuurparken die in privé-handen terecht komen? Deze laatste optie heeft Deon Meyer in dit boek verwerkt.

© kiwi vic

Bezit dat niet wettelijk beschermd wordt, geeft snel aanleiding tot geldgewin. In de buurt van natuurparken staan bouwpromotoren te dringen om luxe lodges voor toeristen te bouwen, al dan niet met een water verslindend golfterrein in de achtertuin.

Maar ook het kleine geld zet kwaad bloed. Zolang de werkgelegenheid onder de zwarten niet spectaculair toeneemt, zullen ze naar vertrouwde middelen blijven grijpen om de eindjes aan elkaar te knopen. Zo is er de sangoma, de medicijnman die van het volksgeloof gebruik maakt om z'n kostje te verdienen. Hij versjachert gierenschedels die hem bezorgd worden door gewetenloze zakkenvullers. Als de sangoma vermoord wordt, is de geest uit de fles en ontvouwt zich een raadselachtige, gemene jacht waarin natuuractivisten, oude, blanke macht, een buitengewoon loyale bodyguard en een donkere rechercheur, die balanceert tussen zijn clan en zijn nieuwe vaderland, elkaar onzacht ontmoeten. En welke rol speelt Emma, de protégée van lijfwacht Martin Lemmer, in deze verwarrende puzzel?

Plaats van actie is het gebied rond een dierenopvangcentrum bij de grens met Mozambique, de geografische en ethnische tegenpool van de blanke Kaap. 'Natuurbehoud?', sputteren de claimers. 'Wilde dieren beschermen? Die reservaten zijn er gekomen toen de blanken het wild ei zo na hadden uitgeroeid!'

Biltong zijn reepjes gedroogd vlees...ook Lemmer lust ze wel! 
© Krug6

Toch zijn Deon Meyer-boeken veel meer dan spierballenverhalen. Zijn karakters doen aan introspectie, stellen zichzelf en de wereld waarin ze functioneren in vraag. Bovendien ontroeren ze door hun engagement in een zaak maar ook in een ander mens. Ze vertellen je dat het leven gaat met vallen en opstaan, met zere plekken die je niet mogen beletten je doel na te streven.

En wat is deze auteur goed in het bedenken van originele, sterke vrouwen! In 13 uur mochten we kennismaken met Mbali Kaleni - de politievrouw die haar verbaal talent gebruikt als een assegaai - nu is er Jeanette, de lesbische powerwoman met mannenhumor, de enige figuur uit Onzichtbaar in wiens gezelschap de held een beetje moet inbinden.

Bodyguard Martin Lemmer is trouwens een kwetsbare, zoekende held. Als we hem leren kennen laat hij zich nog leiden door dogma's over het leven. Hij noemt ze de Wetten van Lemmer. Ze bieden hem houvast, ze beschermen hem.

Eerste Lemmerwet: Raak niet betrokken.

Tweede Lemmerwet: Vertrouw niemand

Wet over rijke Afrikaners:

Als een rijke Afrikaner kan opscheppen, zal hij het niet laten.

Als lezer begrijp je waar ze vandaan komen maar ook dat het hokjesdenken is. Je gaat van Lemmer houden omdat hij de kracht vindt ze te toetsen en uiteindelijk los te laten. Zijn eerdere denken in vooroordelen kun je projecteren op de Zuid-Afrikaanse maatschappij in haar geheel. Ook in 13 uur en Duivelspiek worstelen de plotspelers met vastgeroeste idées fixes. Dat is een boom waaraan Meyer heftig wil schudden. Alleen als je een open geest hebt, ontmoet je mensen en kun je met hen samenleven.

'Denk je dat we nitwits zijn alleen omdat we zwart zijn, Martin?’

vraagt inspecteur Jack Phatudi.



De doringboom © Martin_Heigan

En over een boom gesproken... Elkaar, onder gebladerte zittend, verhalen vertellen is een Afrikaanse traditie. Ook lijfwacht Lemmer krijgt het verhaal van de waarheid te horen onder een doringboom, het Afrikaner-woord voor de parapluvormige acacia, die we ons herinneren uit het volksliedje Sarie Marais.
 

 ♫ ♪ 'Daar onder in die mielies

By die groen doringboom,

Daar woon my Sarie Marais...'♫♪
Uit: Sarie Marais

Aan contrasten is er in Zuid-Afrika geen gebrek, een geschenk voor een fictie-auteur. Ze zien er ethnisch en historisch uit, politiek en economisch, moreel en financieel. Deon Meyer kan even perfect als een andere grootheid uit de misdaadliteratuur, Philip Kerr, een maatschappelijke context vervlechten met karakters en plots. Als je dat doet op een levendige, geloofwaardige en onder de huid kruipende manier, getuig je van groot schrijverschap! Zowel de vertelling als de stijl zijn bij hem in de juiste handen. Zijn dialogen dansen, zijn stijlfiguren zijn origineel ('een hondsdolle stem') en wanneer het allemaal te donker dreigt te worden, verzint hij grandioze Deon-humor!

Over Onzichtbaar zou ranger Dick in zijn stopwoordentaal zeggen:
'Awesome, bro, hectisch radicaal!'

 

Quotering: *****

Uitgegeven bij Bruna - 2012

De boeken van Deon Meyer

Lees hier het interview dat Deon Meyer aan De scriptor gaf
en
Het interview met Studio Jan de Boer waar deze cover ontworpen werd