Tom Lanoye - Sprakeloos

De moederdiva in haar laatste rol

Hoewel Lanoye vindt dat je schrijft om los te laten en niet om te bewaren, heeft hij met 'Sprakeloos' een monument opgericht voor zijn flamboyante moeder dat je als lezer lang zal bijblijven.

Omdat de auteur geregeld haar uitspraken citeert, krijg je een zo sterk mogelijk beeld van de vrouw die ze was. Het is een stijlingreep met veel effect. En hoe meer bladzijden je omslaat, hoe duidelijker de verwantschap wordt tussen moeder en zoon. Elk van hen behoort natuurlijk tot een andere generatie en tijd maar de gevatte commentaren, de oneliners, de beeldende, ferme taal van La Josée lijken in Tom's genen te zitten. Beiden voelen zich thuis op een podium en bij een publiek. Beiden vinden overal iets van en laten dat graag horen. En er wordt niet naar de mond gepraat : klinkt het niet, dan botst het maar.

Hoewel amateur-toneelspeelster Josée de enige uit de wijk is die voor een betalend publiek speelt, blinkt de buurt uit in tragi-komische acteurs tegen wil en dank: de Bultjes, Dikke Liza, Perkamenten Mieke, Eddy de Gazettenman van wie de dochter vermoord wordt door een al te passionele minnaar... Lanoye tekent ze met verve. Ook de paternalistische grootvader, bijgenaamd De Vluchteling en gespecialiseerd in gekookte uier, past in het Ensorachtige tableau vivant waarvoor de brede, kleurige pennentrekken van deze auteur zo geschikt zijn.

Het moederdier is sterk en strijdvaardig, een overlever in haast alle omstandigheden. 
Over haar entrée in de slagerswereld zegt deze no nonsense-vrouw:

'Alles kun je leren. Alles went. Zelfs gewassen varkensdarmen.'

Een zeldzame periode van zwakte overvalt haar wanneer 'haar Lastigste', de zoon met de frivole levenswandel, achter het stuur in slaap valt en dodelijk verongelukt. 

En het noodlot dringt nog verder haar leven binnen. Van spraakwaterval naar sprakeloosheid is een verschil van één klontertje in een hersenbloedvat. Het ene moment acteer je nog groots op het podium van het leven, een nanoseconde later braak je een 'abracadabra' uit waarmee je niemand meer kunt bereiken.

Maar zoals één van haar talrijke boutades klonk:

'Bijrollen bestaan niet ! 
Het kleine tekent het grote, meer dan het grote op zichzelf.' 

De meest botte zin komt van een therapeut:

'Ook zonder taal kan het leven de moeite waard zijn.'

Een lezer zal die man niet geweest zijn. Een genuanceerde communicator ook niet.

Als Tom met zijn gevelde moeder door de wijk rijdt, verbergt ze haar gezicht achter haar handtas.

'Sprakeloos' is het boek dat Lanoye wellicht de meeste schrijfmoeite gekost heeft. Dat was op zijn gezicht te lezen toen hij de AKO 2010 aan David Van Reybrouck moest laten.
 

Quotering : ****

Uitgegeven bij Prometheus - 2011
Eerste editie 2009

De boeken van Tom Lanoye