Ayesha Harruna Attah - Saturdays kinderen

 Kinderen gaan altijd hun eigen weg !

 

 

'Nu de militaire dictatuur voorbij was,

was hij ervan overtuigd dat alles weer op gang zou komen,

maar er was niets veranderd.'

 

Afrika en hoop zijn begrippen die zich niet zo makkelijk aan elkaar laten koppelen. Toch heeft de jonge Ghanese auteur Ayesha Harruna Attah een hoopvolle roman geschreven. Daarbij gaat ze de maatschappelijke pijnpunten niet uit de weg.

Na de overgang van militaire dictatuur naar democratie heeft het land het moeilijk. 'De toestand is slechter dan in de jaren '70', zegt nevenpersonage Obi. 'Ik weet nog dat ik, toen ik van de middelbare school af kwam, kon kiezen of ik wilde werken of studeren. Nu gaan kinderen studeren omdat er toch geen werk is.' Het grote euvel is dat het bestel een andere naam heeft gekregen maar dat dezelfde mensen aan de touwtjes trekken. Het autoritaire leiderschap in combinatie met onkunde en corruptie is niet weg.


Ghana produceert palmolie,
een bedrijfstak waarin Zhara thuis is. 
© One Village Initiative

Tegen die achtergrond heeft de familie Avoca het hard te verduren. Hoewel vader Theo een hoge ambtenaar is en moeder Zahra een leidinggevende functie heeft in een landbouwbedrijf, moeten ze het kerstfeest in mineur vieren en verdienen ze amper genoeg om zoon Kojo aan een van de betere scholen te laten studeren. Als ze bovendien een huwelijkscrisis en gezondheidsproblemen moeten verwerken, komen ze in zwaar weer terecht.

In een aparte verhaallijn krijgt Theo een eigen stem. Daarin volg je zijn ethische stellingname tegenover de gewezen dictator, een keuze met pijnlijke gevolgen. Omdat deze lijn genoeg stof bevat voor een apart boek (of een belangrijke laag ervan), komt ze onvoldoende tot haar recht op het beperkte aantal bladzijden dat beschikbaar is in dit verhaal. 

Palmnoten

Om te voorkomen dat je zwelgt in de ellende, heeft Harruna gekozen voor een luchtige, enigszins afstandelijke en licht ironische vertelstijl die op een efficiënte manier zijn werk doet. 'Overleven doe je niet door te dramatiseren, lijkt ze te zeggen. Dat Afrika echt in beweging is, maakt ze duidelijk aan de hand van concrete voorbeelden: het geleidelijk loslaten van fatalistisch volksgeloof en tribaal denken, het initiatief van een groep vrouwen die een landbouwcoöperatie runnen en los van buitenlandse immenging economisch overleven.

Ook de vastberadenheid van dienstmeisje Atsu om te leren lezen en Engelse les te nemen, wijst op verzelfstandiging en toekomstgericht denken. Hoewel zij en haar vriendje Nasar, elk om een andere reden, worstelen met een schaamtegevoel, vinden ze allebei de kracht om het roer om te gooien. Harruna's karakters zweten en wankelen maar blijven uiteindelijk overeind.

Toch houdt de Ghanese altijd een gevoelige vinger aan de pols. 'Iedereen was bereid om het gebrek aan een van de meest elementaire voorzieningen zwijgend te dulden, maar als het nationale voetbalelftal een wedstrijd had verloren, schreeuwde het land moord en brand,' zo klinkt ergens de verontwaardiging over het gebrek aan kritische zin.

'Hadden wij maar zo'n president', denken veel Ghanezen...

Om dit literaire talent kun je niet heen. Naast de jonge toon en het eigenzinnig associëren van beelden en gedachtengangen, valt ook de humor op. Dictator Saturday was 'het enige Afrikaanse staatshoofd dat tijdens zijn ambtsperiode niet dik werd'. Soms is die, wat donkere, humor ook ongewild... Zo verschijnt Denise Huxtable (de tv-dochter van Bill Cosby) even op het toneel en heet de middelbare school van Obi ISS. De actualiteit kan een script onverwachts inhalen.

Saturdays kinderen laat het scharnierpunt zien van een land en een 15-jaar oud huwelijk. Hoewel de (innerlijke) strijd van vader Theo een beetje de mist in gaat, slaagt Ayesha Harruna Attah erin om haar personages te laten spiegelen in een Ghanese én een universele context. Ze plaatst hen voor boeiende dilemma's en zorgt ervoor dat ze, bij de lezer, de juiste vragen oproepen. Eén van die vragen is of Afrikanen met een diploma in het buitenland aan de slag mogen gaan of hun kennis beter delen met het eigen volk. Met andere woorden, Obi versus Zahra die veel sympathie opvat voor de zelfstandig opererende landbouwcoöperatie... en zelfs ook versus zoon Kojo, een zoekende maar uiteindelijk toch wijze tiener. Naast het toekomstdenken gaat Saturdays kinderen ook over kijken waar je vandaan komt en beseffen dat daar geluk en kansen liggen!


Quotering: ****

Uitgegeven bij De Geus - 2014

De boeken van Ayesha Harruna Attah