Dror Mishani - De verdwenen zoon

 Speurdersgelijk ter discussie

 

‘Bijna de enige uren dat hij geen leraar op de middelbare school was,

 dat hij nog alles kon zijn wat hij echt wilde zijn...’ 

 

Als een debutant experimenteert met de grenzen van het misdaadgenre, verdient hij onze aandacht. Door een verband te leggen tussen literatuur en criminaliteit heeft de Israëliër Dror Mishani De verdwenen zoon een frisse thematiek bezorgd. Maar is er meer...

Als je kennis maakt met rechercheur Avraham Avraham (Avi voor de vrienden) word je al een eerste keer op het verkeerde been gezet. Verwacht van deze beschouwelijk ingestelde man geen tomeloze daadkracht. Hij lijkt zelfs met een wijde boog om misdadig gedrag te willen heen te lopen, niet gemaakt voor de wereld waarin hij moet functioneren. Toch zit er een drijvende kracht in hem, een dynamiek die voortkomt uit moreel besef. En als Avrahams dieselmotor eens op gang gekomen is, dan valt hij niet meer stil. 

 

De skyline van Tel Aviv © Remi Jouan

Zijn tegenspeler is een leraar met een grote creatieve droom en een writers block. Hoe ver iemand bereid is te gaan om zijn artistieke ambitie waar te maken, is een belangrijk fundament van dit boek. Voor wie geen voeling heeft met wat scheppingsdrang betekent in combinatie met het opwaarderen van je zelfbeeld, zal deze invalshoek wat vergezocht vinden. Anderen zullen geraakt worden door de onmacht en wanhoopspoging van Zeëv. Die psychologische context zorgt ervoor dat hij de wetten van fatsoen, respect en die van het land overtreedt.

Tussen hem en Avi staat de verdwijning van de buurjongen Ofer.

In hoeverre De verdwenen zoon een Israëlisch verhaal is en zich onderscheidt van Europese of Anglo-Amerikaanse literatuur, is een vraag die zich spontaan aanbiedt. Dat de wereld de gedaante heeft aangenomen van één grote communicatiecel, merk je ook in de coulissen van dit plot. Zo is Zeëv gecharmeerd door de soberheid en de precisie van Ian Mc Ewan in On Chesil beach. Maar ook triviale verwijzingen zoals die naar Idols en Law & Order passeren de revue. Daarnaast is er het uitwisselingprogramma tussen de Israëlische en de Belgische recherche. De Midden-Oostensfeer is dan weer te vinden in locale gebruiken: toebroek-koffie, samboesak (gevulde deegflappen), challe (gevlochten maanzaadbrood)... En hoewel het politiek-militaire conflict in de regio geen thema is, kon Mishani er niet helemaal aan voorbij. Terwijl de zoon van adjunct-commissaris Ilana Lis verongelukte toen hij in dienst was, wordt de zestienjarige Ofer al aangeschreven door het leger. Ook de macho toon van Oeri, een lid van de Sjabak, de Algemene Veiligheidsdienst (Noot Scriptor: de dienst spioneert in Gaza, op de Westelijke Jordaanoever, ondervraagt terreurverdachten...), past bij de gespannen situatie. In het bijgaande interview met de auteur legt Mishani uit waarom hij kiest voor een andere problematiek dan de nationale kwesties.

Challe, maanzaadbrood © Smulweb

Een echt waardevol boek hoort een universele dimensie te hebben. En dat is ook de insteek van De verdwenen zoon. De banden tussen lezer en roman zijn het sterkst wanneer de eerste zich kan herkennen in de achtergrond, de sores en de drijfveren van de personages. In dat opzicht zullen Avraham en Zeëv makkelijk een plaats vinden in de persoonlijke wereld van de meesten van ons. Ook het egocentrische afglijden naar immorele daden is van alle culturen. Dat geldt evenzeer voor andere cruciale personages. Bovendien moet het voor de zoon van een diaspora-volk niet zo moeilijk zijn om de universele ziel te vinden. 

Wat de structuur betreft knoopt Mishani aan bij onze schrijftraditie. Sommige Midden-Oostenauteurs kiezen voor een niet-rechtlijnig plot waarbij een zijweg tot nieuwe zijwegen leidt. Als die uitgeput zijn wordt het centrale pad weer opgezocht. Zoniet deze man. 

Het Sloveense havenstadje Koper,
een locatie in 'De verdwenen zoon' © Szilas 

Wie binnen het label 'literaire misdaadroman' de meeste nadruk wil leggen op de component 'literair' moet fors inzetten op een aantal kwaliteiten die die doelstelling onderschrijven. Om een experiment als dit volledig te laten slagen, zou de auteur in de toekomst nog meer geestprikkelende elementen en doordenkertjes moeten inbrengen, voorspelbare lijntjes vermijden en de aanloop naar de echte ontplooiing van het verhaal wat inkorten. En voor de buitenlandse lezer mocht Cholon, een volkse buitenwijk van Tel Aviv, beter ingekleurd zijn. Ook een plek kan een soort personage zijn en zo bijdragen tot het belang van een boek. De vier sterren - voor een debutant mag je coulant zijn - hebben vooral te maken met de laatste, pakweg 120 blzn., wanneer de fricties binnen het rechercheteam, de innerlijke onrust van Avi en de biecht van Zeëv hun intrede doen. Vanaf dat moment krijgen de personages echt diepgang en ontstaat er een dwingende verteltoon. Het verhoor van de would be-schrijver is trouwens een erg geslaagde psychologische schaakpartij!  

Dat Dror Mishani speelt met taal binnen de taal en literatuur binnen de literatuur, gekoppeld aan een onorthodoxe speurder, plaatst dit boek buiten de heersende stroom in misdaadland.
De verdwenen zoon is een interessante leeservaring voor wie niet maalt om wat tegendraadsheid, voor wie kan genieten zonder de aanwezigheid van een strakke spanningsboog maar wel op een zéér apart slotakkoord zit te wachten, zich kan verplaatsen in het manische van een dromende man en niet wordt afgeschrikt door een workshop creative writing...


Quotering: ****

Uitgegeven bij De Bezige Bij A'pen - 2013

De boeken van Dror Mishani

Lees hier het interview dat Dror Mishani aan De scriptor gaf