Dansen op een slappe koord
'Uiterlijk was Ragna een oermoeder,
maar in gedrag en uitstraling een hoer.'
Dat Carla de Jong de wereld van de gezondheidszorg van binnenuit kent, wordt geïllustreerd door het gedrag en de reflecties van de personages in Serpent.
Plaats van handeling is een psychiatrische kliniek waar een aspirant-psychiater wordt vermoord. Als de politie overgaat tot onderzoek en verhoren wordt het evenwicht in de broze levens van de cliënten verstoord en wil de leiding het liefst zo snel mogelijk de rust herstellen. Maar dat is buiten de recherche gerekend. Volgens de eerste aanwijzingen zou de dader iemand van de zorginstelling zijn.
In dit verhaal neemt de auteur je mee naar de wereld van de borderline, een gedragsstoornis die zwaar weegt op de sociale omgeving. Omdat er gradaties zijn in de aandoening en een matige vorm ervan lang verborgen kan blijven, kunnen sommige borderliners functioneren in een werkomgeving. Dat wil niet zeggen dat de bom niet eens kan ontploffen. Anderen vertonen openlijk de kenmerken van de stoornis: provocerend gedrag, agressie, auto-mutilatie, manipulatie... Onderliggende oorzaken zijn, bijvoorbeeld, emotionele verwaarlozing tijdens de jeugd of onverwerkte ervaringen zoals echtscheiding van de ouders. Het zijn eenzame, angstige mensen met een laag zelfbeeld. Over het hele boek hangt de tragiek van deze slachtoffers die op hun beurt het leven van anderen tot een hel kunnen maken en niet beseffen dat ze uiteindelijk zichzelf ten gronde richten.
Serpent geeft een inkijk in zieke én gezonde geesten. Op sommige vlakken verschillen beide weinig van mekaar. Haast alle personages hebben een dubbele agenda, kanten en daden die ze verzwijgen, camouflage als overlevingsstrategie. Al ben je jarenlang collega's, al deel je huis en bed, de ander ken je nooit helemaal. Dat kan voor onaangename verrassingen zorgen en hoe iemand daarop reageert is onvoorspelbaar. Als de ontdekking van een achtergehouden waarheid kwetsend is, dan kun je zomaar een geliefde verliezen. In een werksituatie staat vertrouwen en collegialiteit op het spel. In een moordzaak is het verbergen van feiten nefast voor het zoeken naar de schuldige.
Op deze slappe koord dansen de hulpverleners maar ook rechercheur Birgitta en haar vriendje Anton. In haar vakgebied is de politievrouw top en one of the boys bij de korpsjongens. Hard worden en hard werken was het antwoord op de verscheurende keuze die ze ooit in haar privé-leven gemaakt heeft. Maar dat je je emotionele leefwereld niet onder de mat kunt vegen, dat ontdekt zelfs stoere Birgitta. De vraag is of ze op tijd tot dit inzicht komt... want mensen zijn niet eindeloos flexibel.
De schrijfster schroomt niet om het milieu van zorgverleners scherp te belichten. Stageplekken en promotiekansen zijn niet altijd het resultaat van objectieve beoordelingen. Echt verwerpelijk wordt de houding van deze medische gezagsdragers wanneer er een loopje wordt genomen met het belang van de patiënt. Manipulatie en machtsvertoon zijn niet het alleenrecht van borderliners. Het is stuitend om te lezen hoe de heren psychiaters zich verschuilen achter goedkope leugens en excuses of zelfs hun beroepsgeheim. Gelukkig is er Birgitta om hen onomwonden te wijzen op hun persoonlijke verantwoordelijkheid.
Fictie met een stevige dosis waarheid... wellicht?
Toch is Serpent vooral een boek over pijn, over het oplopen van kwetsures en het doorgeven ervan. 'Ouders waren gedoemd hun kinderen te verwonden,' zo lees je ergens. Maar ook echtgenoten en geliefden, broers en zussen, kunnen elkaar dodelijk kwetsen. In dat besef zit de echte duisternis van dit verhaal. Een moordonderzoek kun je afsluiten, een gat in je ziel is veel moeilijker te dichten.
Quotering: ****
Uitgegeven bij Archipel - 2009
De boeken van Carla de Jong (nu bij de Bruna)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten