Hans Vogel en Marjan Smits - Toekomstland (Argentinië)

Kansen moet je grijpen



 

 'Je voelt je hier niet zoals in Europa,

gevangen in een nauw keurslijf van conventies en regeltjes.'

'Buenos Aires zien en daar zo lang mogelijk blijven', is het motto van de Engelse auteur Gordon Ross, één van de getuigen van de gloriejaren van deze stad. 
Tussen 1880 en 1930 groeide de hoofdstad van Argentinië uit tot een puissant rijke metropool die de Europese hoofdsteden naar de kroon stak. Zelfs in de VS was de welvaartsgroei niet zo sterk als in het Latijnse land.
Om het hoe en waarom te kunnen duiden bestudeerden historicus Hans Vogel en schrijfster Marjan Smits archiefmateriaal in de vorm van brieven, reisliteratuur, ambtelijke stukken en memoires van een eeuw geleden. Europese schrijvers en journalisten, militairen en artsen, politici en priesters, rijke toeristen... nemen in Toekomstland het woord.

Buenos Airos: Belle Epoque-huis 1912
© wallyg

Aan het eind van de 19de eeuw was Argentinië een groot, leeg land met onbegrensde mogelijkheden voor durvers en avonturiers uit het oude continent. Velen zochten werk omdat ze er geen of nauwelijks hadden in Europa. Anderen trokken er naartoe om nog rijker te worden. Na een aantal jaren was de helft van de bevolking van Buenos Aires Europees: Italiaans, Spaans, Frans, Duits maar ook Oost-Europees of Turks. Tussen 1890 en 1910 groeide het inwonersaantal van 3,4 mio naar 6,8 mio. In totaal zouden er een stuk of zes miljoen landverhuizers op de bonnefooi naar Argentinië gaan.

Bij het ontwikkelen van de export (vlees, graan, wol...) en het uitbouwen van de infrastructuur werd geld als water verdiend. Van deze economische motor konden andere burgers profiteren en ook de stad zelf, die er steeds indrukwekkender begon uit te zien. Gas werd door elektriciteit vervangen, tienduizenden kregen een telefoonaansluiting, de theaters floreerden en de Parijse mode stond eerder te blinken in de etalages van Buenos Aires dan in die van de Franse hoofdstad.

Maar lang niet iedereen kon zijn vrije tijd besteden aan het lezen van Franse romans en gokken op de paardenrenbaan. Omdat de getuigenissen in Toekomstland van welgestelde reizigers komen, is er weinig of geen aandacht voor de volkswijken aan de rand van Buenos Aires. Daar was de woningnood groot, waren de leefomstandigheden armoedig en de straten vol modder. Er braken ook geregeld stakingen uit tegen de belabberde arbeidssituatie.


Links het muziektheater 'Teatro Colon' uit 1908
 © EDQU

Hoewel veel migranten bleven hangen in de stad met al haar verlokkingen, trokken de echte avonturiers naar de pampa, het eindeloze platteland. Dat was door militaire acties 'gezuiverd' van de oorspronkelijke bewoners, de indianen. Daar kon je proberen om als dagloner aan de kost te komen of een boerenbedrijf uit de grond te stampen.

Het was een leven wars van romantiek, tussen stofwolken, in hitte en kou, oog en oog met sprinkhanenplagen. Wie een stenen huisje met een rieten dak kon betrekken, mocht al niet klagen. Soms werden de nieuwbakken migranten bestolen.  

‘Gij zult de moeilijkheden en tegenslagen, die geen enkele landverhuizer bespaard blijven, geduldig verdragen en niet meteen de handdoek in de ring gooien.’

Uit de tien geboden van José Greger, Zwitsers emigratiepromotor

Dat de Duitsers er uitblonken, zal niemand verwonderen. Hun georganiseerde en intelligente aanpak, de bekende Gründlichkeit, leverde hen geen windeieren op. Naast heel wat Wolga-Duitsers waren er ook veel Russische joden. Ook zij deden het meestal goed, veranderden van sjofel en schichtig in gegoed en trots op hun nieuwe vaderland.

Lang niet iedereen die tussen de finca's (grote landerijen) en de gaucho's (half-nomadische veehouders) ging wonen, was succesvol. Velen keerden weer naar huis terug, berooider dan tevoren. Vaak had dat te maken met het feit dat een metselaar, een glasblazer of een kleermaker van de ene dag op de andere boer werd. Ook in het boerenvak kom je nergens zonder kennis. En wie landbouwer is, is daarom nog geen wijnboer.

De Italiaanse vlag wappert boven de stad
© micmol

Maar landen en mensen hebben geen patent op welvaart. De beurskrach van 1930 maakt een einde aan het Argentijnse sprookje. En met de economische malaise komt de sociale onrust die de weg effent naar politioneel en militair ingrijpen. Daardoor krijgt het jonge land de tijd niet om een echte democratie te worden. Toch zal de migrant zich, ongeacht het politieke bestel, snel een hijo del país noemen, voor altijd een zoon van het land, een gepassioneerde patriot: wat je met je eigen handen hebt opgebouwd, daar ben je meer dan fier op!   

Toekomstland illustreert de op- en neergaande beweging die de geschiedenis overal ter wereld maakt. Wie op het goeie moment op de trein springt heeft lef en mazzel. Voor ongebreidelde mogelijkheden moet je nu in Azië zijn. The sky is the limit is niet meer van toepassing op Argentinië. Nederland en België behoren al lang niet meer tot de tien belangrijkse handelspartners van het Zuid-Amerikaanse land. En Maxima zoekt haar avondjurken niet op de Avenida de Mayo uit maar in Amsterdam en Brussel...


Quotering: ****

Uitgegeven bij Atlas-Contact - 2010

De boeken van Hans Vogel en Marjan Smits