Jan Brokken - De droevige kampioen

 Van het Hilton naar het vlooienhotel

 

 

'Winnen vatte hij als slagen op, en hij wilde slagen

omdat het leven anders geen enkele zin voor hem had.'

Tragische helden fascineren altijd. Maar voor ze dat kunnen doen moet hun verhaal verteld worden. Niet door een doordeweekse boodschapper maar door iemand die de juiste cadans en kleuren vindt, hen een passende stem geeft, met woorden een film maakt en vooral een stroomstoot naar de ziel van de toehoorder of lezer stuurt. Die kunst kun je Jan Brokken blind toevertrouwen. Zijn bekendste noodlottige helden heten Youri Egorov (In het huis van de dichter), Rudy Truffino (Jungle Rudy) en Riki Marchena in De droevige kampioen. Dat ze on-Hollandse namen hebben, zegt veel over de auteur die met zijn werktafel over de wereld trekt.

Riki's bestaan neemt een valse start wanneer vader Marchena, in het bijzijn van zijn kinderen, zijn vrouw bijna doodsteekt en zelf in een langgerekte gebaar uit het leven stapt. Van dan af heeft Riki een gat in zijn ziel. Dat vult hij, als een bezetene, met sportambitie. Zijn tafeltenniscarrière levert hem, naast internationale overwinningen, een handdruk op van Deng Xiaoping (Mao's naaste medewerker toen China in 1973 zijn grenzen opende) en een vedettenstatus op Curaçao.

Drijvende markt in Willemstad
© Angela M. Millar

'De hele sportcarrière kwam, volgens mij, uit razernij voort,' zo meent zijn broer Len. Omdat winnen zijn levensdoel en houvast was geworden, komt Riki, als hij uitgespeeld is, in een peilloze leegte terecht. De muurvaste sporter gaat zwalpen. Hij zoekt vergetelheid in alles wat god verboden heeft. Bovendien komt hij oog in oog te staan met zijn opportunistische moeder en net dat gevecht kan hij niet aan. Langzaam maar zeker wordt hij een man 'met doodshoofdwangen en oogleden die, na iedere knippering, voor altijd leken dicht te vallen.'

Zoals ook in ander werk van hem, kiest Jan Brokken hier voor een hoofdpersonage dat durft te dromen en durft te leven om uiteindelijk door de nietigheid van het mens zijn te worden ingehaald. Riki tast zijn fysieke en geestelijke grenzen af tot hij boven het ravijn staat. Met de hulp van gesprekspartners, mensen uit de onmiddellijke omgeving van de fragile kampioen, heeft de auteur talloze verhaalfragmenten aan de werkelijkheid ontfutseld. Ontmoetingen met Riki zelf maakten het portret rond.

De Penha-building in Willemstad,
een voorbeeld van koloniale architectuur
© Richard Prins

Naast de gewonde ziel van de (anti-)held zie je een gekwetst eiland. Door het tegen elkaar opzetten van slaven in de koloniale tijd, wantrouwen de eilanders elkaar tot op de dag van vandaag. Ook de wijdverbreide graaicultuur onder politici en de losse band van mannen met de moeder van hun kinderen, wortelt in de verwrongen verhoudingen tussen de heren en de koelies. Omdat het leven van de protagonist spiegelt in de identiteit van Curaçao, schrijft de gevallen ster meer dan zijn eigen geschiedenis.

'Als lezen luisteren is, zoals Nietzsche beweert, luisterde hij met ingehouden adem,' zegt padre Hofman, de beschermer van daklozen en junkies, over de filosofiehonger van Riki.
In de schaduw van een kampioen die niet lacht en niet danst - behalve met een bat in zijn hand - dreigt de lezer op eenzelfde manier het ademhalen te vergeten!


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Atlas Contact - 2012 (eerste editie 1997)

De boeken van Jan Brokken