Elizabeth Haynes - Alles wat overblijft

Waarom psychopaten dankbaarheid verwachten 



‘Ze was mooi, zo op de grens van de dood,

erin geworteld, ervan vervuld.’
 

Terwijl in de eerste twee boeken van Elizabeth Haynes relaties centraal staan, voert de Britse in Alles wat overblijft personages op die als satellieten om de maatschappij heen cirkelen: op een onoverbrugbare afstand en dus eenzaam. Je zou ze, in min of meerdere mate, levensonbekwaam kunnen noemen. Sommigen haken af omdat ze door tegenslagen de kracht niet meer hebben om vol voor het bestaan te gaan, anderen zijn al sinds hun jeugd sociaal gehandicapt. Dat laatste geldt voor de tegenspelers uit dit boek: Annabel en Colin. Maar waar de ene vrij onschuldig stuntelt in het sociale verkeer, heeft de andere een persoonlijksstoornis ontwikkeld die de maatschappij duur komt te staan. 

Colin, één van de twee ik-figuren die om beurten aan het woord komen, is een neurotische controlefreak die zijn tijd verdeelt tussen werk, studie, whisky en porno. Deze sociale robot ontwikkelt geen emotionele banden, kan het gedrag van anderen bijna niet lezen, reduceert vrouwen tot sexuele wezens. Dit akelige mannetje met macabere dromen en drijfveren is een wolf in schaapsvacht die, dankzij aangeleerde technieken van hypnose en neurolinguistisch programmeren (een pseudowetenschap) onstabiele vrouwen kan bewegen om zich over te geven aan hem. Dat misplaatste vertrouwen heeft levensbedreigende gevolgen...
   

Zijn antagonist is Annabel, een civiele medewerkster van de politie, die zich bezighoudt met het analyseren van misdaad-gerelateerde gegevens en daarbij patronen probeert te ontdekken die tot het oplossen van een delict kunnen leiden. Annabel is een sociaal buitenbeentje dat een laag zelfbeeld heeft en communicatief niet onderlegd is. Ze heeft een schild om zich heen, knort en snauwt mensen op een afstand. Ook wil ze zich wel eens vastklampen aan een regenboog of een engel. Zolang die laatste de gedaante aanneemt van een figuurtje in haar handtas of aan haar achteruitkijkspiegel, dreigt er geen gevaar. Maar of een mens ook een engel kan zijn...? 

De kracht van Alles wat overblijft zit deels in de plastische beschrijvingen van de ontbinding van overledenen, de diversiteit aan geuren, de invloed van een gefermenteerde lever, het opvoeren van de detrivoren (de organismen die leven van dood organisch materiaal)... kortom, het gruwelijke gamma waar een zieke geest op kan kicken. Toch komt niet al het slechte op het conto van de misdadiger terecht. Ook de hedendaagse maatschappij krijgt een sneer: buren en instanties bekommeren zich onvoldoende om hun medemensen. Dat we mekaar op straat niet meer aankijken, is een symptoom van een slecht functionerende gemeenschap.

Ook de politiecultuur, een habitat die de auteur van binnenuit gekend heeft (ze was zelf ooit civiele medewerkster), wordt kritisch bekeken. Te vaak wordt er gewerkt in functie van promotiekansen of het halen van opgelegde doelstellingen. De wetsdienaars vergeten wel eens dat ze met echte mensen te maken hebben en, wat erger is, schatten het risicogehalte van verdachten soms slecht in. 

Maar Elizabeth Haynes is toch vooral de experte van de menselijke geest en het gedrag dat daaruit voortvloeit. Ook in dit boek bewijst ze dat. Zowel Colin als Annabel worden uitgebreid en meer dan uitstekend neergezet. Toch kun je je niet van de indruk ontdoen dat Alles wat overblijft, net daardoor, meer heeft van een psychologische roman dan van een boek waarin veel spanning wordt opgebouwd. En net in het vervlechten van beide, de scherpe psychologie én het wurgende net waarin haar personages verstrikt geraken, is deze schrijfster een kei. Ook de grande finale lijkt deze keer iets minder allure te hebben. Om er een beklijvende niet-spannende roman van te maken, had Annabel een boeiender en gevarieerder innerlijk leven moeten hebben, op basis van confrontaties een geestelijke weg moeten afleggen. Daarvoor is dit verhaal iets te statisch.   

Een mooie stylistische vondst is, trouwens, het feit dat de doden ons vanuit hun immateriële bestaansvorm toespreken. Uit hun bekentenissen blijkt vooral de immense kwetsbaarheid na het, op de een of andere manier, wegvallen van hun partner. Dreigt er voor velen van ons een depressie wanneer emotionele banden worden doorgeknipt?   

Wat bij de lezer vooral zal blijven hangen is de inkijk in een psychopatische geest. Die heeft zich zo verdiept dat we voortaan de uitleg van onze strafpleiters niet meer nodig hebben. We zijn zo goed als klaar om bij P&W aan tafel te schuiven:-). De plaats die in ons hoofd is vrijgekomen kan misschien gebruikt worden om ons te buigen over een vraag die Colin zich stelt: 'Wat is een zielsverwant?' Zowel voor een theoretisch als een praktijkantwoord schieten zijn emotionele vaardigheden te kort. Maar voor iemand als Annabel is er hoop. Een kat is wellicht veilig gezelschap maar een aai is nog geen goed gesprek. 
Genoeg stof om over na te denken... maar laat de vertrouwde Haynes toch snel weer opstaan!

 
Quotering: ***½

Uitgegeven bij Cargo - 2013

De boeken van Elizabeth Haynes