Ariejan Korteweg - Surplace

Waar boekomslagen fluisteren

 

 

 'De toekomst van Frankrijk ligt in het verleden.' 



Wie wel eens door Europa reist en zich voor andere reizigers interesseert, is het wellicht al opgevallen dat je weinig Fransen tegen het lijf loopt behalve in cultuursteden zoals Praag, Rome, Barcelona...
Het voor de hand liggende antwoord op de waaromvraag is dat Fransen alle soorten vakanties, landschappen en weertypes binnen de eigen grenzen vinden. Een veel genuanceerder en onderbouwder antwoord vind je in Surplace, een boek over de ommuurde eilandidentiteit van onze zuiderburen.  

'Fransen zijn meesters in de kunst van het conserveren', concludeert Ariejan Korteweg, de oud-Volkskrantcorrespondent die jarenlang vanuit Parijs verslag uitbracht. De warme bakker hoort nog bij het straatbeeld, plattelandspostkantoortjes en streekbussen zijn nog niet weggesaneerd. Aan internetbankieren wordt weinig gedaan. De cheque is nog in roulatie en de Franse franc denkt nog mee op het rekeningoverzicht. De passage over Gregory, de contactpersoon van de auteur bij de bank, is één van de vele vermakelijke stukken in dit boek.   

Aan nationale trots geen gebrek

Ons idee van la douce France is niet gestoeld op een luchtkasteel. De savoir vivre, die waakt over tijd en kwaliteit, zit ingebakken in de Franse genen en ziet zich weerspiegeld in het beleid. De Fransman heeft 38 vakantiedagen per jaar en gaat erg jong met pensioen. Schoolkinderen krijgen een viergangenmaaltijd voorgeschoteld en de ziekteverzekering betaalt zéér royaal uit. De overheid regelt en zorgt: culturele gezelschappen hoeven niet zelf te bezuinigen en in het kleinste gehucht kun je leunen op de vaderlijke schouder van monsieur le maire. 'Tijd is van elastiek', zo benoemt de auteur een doorslaggevend ingrediënt van de levenskwaliteit. Lunchen betekent niet een broodje op kantoor maar de stad in met collega's. 

Maar is deze attitude Zen vol te houden in tijden van economische terugval en vergrijzing? Dat is één van de hamvragen waarop burgers en overheid de volgende jaren een antwoord moeten vinden. De staatskas mag geen wonderen verwachten van de industrie. De auto- en staalsector kreunen, burger- en militaire vliegtuigen willen wel eens véél te duur zijn om aan het buitenland verkocht te kunnen worden. Fransen zijn heel wat succesvoller wanneer ze hun ambachtelijke kennis in hoogwaardige producten kunnen verwerken: champagne, parfums, lingerie... Dat is niet toevallig handelswaar die geassocieerd wordt met verleiding, een wijdverbreide houding die hen geen enkele moeite kost. Als monsieur Korteweg bij de brillenman langs gaat, vallen hem 'allerlei totaal niet verdiende complimenten' ten deel. 
Maar opgepast voor de angel: de weerzin tegen mondialisering en de hang naar tolmuren zijn in dit toekomstdebat een punt van zorg.

Gordes in de Vaucluse:
het achterland staat symbool voor de behoudsgezindheid 

Een andere onwankelbare peiler van de Franse identiteit en het bijbehorende statusgevoel, is de cultuur, vooral die met een grote C. Hoewel de visuele kunst zijn stempel drukt, is er toch vooral het geschreven en gesproken woord. Er wordt nog steeds vlot aangeknoopt bij de traditie van grote schrijvers, redenaars en denkers. Het is niet ongewoon dat een auteur uit een ver verleden in het metrostel gelezen wordt. Op het behoud van de taalzuiverheid wordt streng toegezien door gezaghebbende instituten. Het weren van vreemde invloeden ligt vast in wetten. Engelse woorden in reclameteksten kunnen verboden worden. En muziekzenders zijn verplicht om 50% Franstalige muziek te laten horen. Opvallend is trouwens dat er heel wat fluistermuziek gedraaid wordt (denk bijvoorbeeld aan Serge Gainsbourg en Jane Birkin) en dat boekomslagen niet schreeuwen om aandacht.

Mocht de indruk ontstaan dat Frankrijk een bijna-luilekkerland is, dan moet er dringend iets verteld worden over de autoritaire trekken die elders, zeker bij Nederlanders, weinig bijval zullen oogsten. Politiepatrouilles hebben alles met ordehandhaving en niets met dienstbaarheid te maken. Een bonjour kan er niet af, vraag dat maar Ahmed Marcouch. Het is niet ongebruikelijk om kinderen thuis en op school te trakteren op een lichte lijfstraf. En verschijn je met een te frivole boekentas of een eigenzinnig schrift in de klas, dan loop je de kans om rechtsomkeer te moeten maken. Hebben werkgevers en werknemers een meningsverschil, dan krijg je een spierballenconfrontatie in plaats van sociaal overleg. Aan polderen wordt niet gedaan. Waar je structuren vindt, zijn ze onwrikbaar hiërarchisch... en de president is eigenlijk de zonnekoning. Hij kan zelfs een voetbalcoach benoemen of ontslaan.    

Kasteel Vendeuvre in Normandië:
heeft de grandeur van het verleden een plaats in de toekomst?
© Scriptor

De algemene politieke cultuur kun je geen voorbeeld van ethisch handelen noemen. Er heerst wijdverbreid cliëntelisme, corruptie tot in het Elysée, cumulering van mandaten, belangenverstrengeling tussen politiek en bedrijfsleven... Calvinisten gruwen ervan. En de Fransen, die doorgaans hun kritische zin omzetten in luidruchtig straatprotest, liggen er niet echt wakker van.

Met Surplace heeft Ariejan Korteweg aan het vakantieland Frankrijk meer lagen toegevoegd. Als we een volgende keer vanuit onze gîte over het landschap uitkijken en ons tegoed doen aan een streekproduct zullen we beseffen dat beide het resultaat zijn van de zorgzame hand van de plattelander. En als we, na een altijd te kort verblijf, naar huis keren zullen we ons realiseren dat onze kinderen expressief mogen zijn op school en dus kunnen opgroeien tot mondige, ondernemende volwassenen.   

Aan de look van de metrosignalisatie wordt niet geraakt !

Surplace is een boek dat je in je eigen leven kunt inpassen en dat is een groot compliment. Het is bovendien geschreven in een aanstekelijke, beeldende en gevarieerde taal. Ook in een non-fictieboek kunnen ernst en lichtvoetigheid erg goed samengaan. En het is roerend om vast te stellen dat deze Parijse Nederlander zich de ongeschreven sociale wetten van zijn tijdelijke vaderland heel snel heeft eigen gemaakt. Daarvoor is er natuurlijk wel een open blik nodig... Met die blik, versterkt door de glazen van de complimenteuze brillenman, heeft Ariejan Korteweg onvermoeibaar de Hexagone doorkruist: naar weg-van-de-wereld-dorpjes die vechten om te overleven, naar een concert van de overjarige rocker Johny Hallyday en de koeien van het Salon de l'Agriculture, naar de neuzenschool van Grasse of de Afghaanse vluchtelingen in een Parijs parkje...

Na dit horizon verleggende [lezers zijn geen Fransen:-)] rondje Frankrijk begrijp ik beter de reactie van een Franse toeriste die ooit mijn pad kruiste. 'Malta? Vond ik maar niks', zei ze met dedain. 'De mensen praten er alleen maar Engels.'
Malta mag dan een eiland zijn, het heeft altijd invloeden uit alle windstreken naar zich toe getrokken. En het Maltees is toch echt een volwaardige taal. In andermans verleden kijken kan geen kwaad!


Quotering: *****

Uitgegeven bij De Geus - 2013

De boeken van Ariejan Korteweg

Lees hier het interview met Ariejan Korteweg