Wouter van Mastricht - Het scherp van Ambon

Kolonel Kurtz op Banda Neira

 

 

'Tientallen jaren al zijn we speelbal geweest in een handelsspel waarvan we niet veel begrijpen, enkel dat ons land en onze producten van ons zijn afgenomen.'
 

De ongekroonde, zelfzuchtige onderkoning in de uithoek van een rijk is al tijdenlang een intrigerend thema in films en boeken. Heart of darkness van Joseph Conrad is de absolute romanklassieker, Coppola’s Vietnam-prent, Apocalypse now, de cultfilm. Maar op krachtige invalshoeken kun je eindeloos variëren. In Het scherp van Ambon laat Wouter van Mastricht een vice-gouverneur aantreden die op de Molukse Banda-archipel rijkdom en macht vergaart ten koste van de eilandbewoners en de VOC, de 17de eeuwse Nederlandse handelsonderneming.


Kopermunt met VOC-symbool
© jmcgross

Ver weg van Batavia en nog verder weg van het centrale bestuur in Nederland, voert Poth een terreurbewind. Opstandige dorpelingen laat hij uitmoorden, het werk wordt in de mensonterende omstandigheden door slaven gedaan en zelfs de Hollandse plantagehouders hebben te lijden onder zijn willekeur. Wie hem dwarsboomt krijgt te maken met zijn onfrisse entourage. De broers Mullens genieten ervan om, al dan niet in een opiumroes, hun handen vuil te maken. In deze tijd zouden we ze psychopatische trekken toeschrijven...

Hoewel Poth moreel compleet ontspoort, speelt de hele VOC-leiding het hard. De handel in specerijen is zeer lucratief en een monopolie op muskaat, foelie en kruidnagel houdt de prijzen hoog. Dwangarbeid is gemeengoed, geselpalen, militaire forten, kanonnen en musketkogels, doen de rest. 'Aan de rijksdaalders kleefde bloed.' Andere grootmachten zoals Engeland, Spanje en Portugal vissen in dezelfde commerciële vijver. Alle partijen smeden fluctuerende allianties met elkaar en met locale machthebbers, zoals de sultans.

Het hedendaagse Banda Neira © polapix

Zowel bij Conrad, als bij Coppola, als bij Wouter van Mastricht, is er een man die de tocht der tochten onderneemt, een personage dat staat voor moraliteit en durf. Op zoek naar gerechtigheid vaart Evan Sharp in Het scherp van Ambon vanuit Rotterdam naar de Oost, ter nauwernood ontsnappend aan geboefte en dodelijke ziektes. En toch heeft het leven op het VOC-schip iets comfortabels in vergelijking met het gruwelscenario dat hem op de Molukken wacht. Gouverneur Poth, de kolonel Kurtz van zijn tijd, jaagt hem op over land en zee. Sharp plooit dubbel onder de loden zon en de martelingen van het duo Mullens. Maar de held van deze spanninggedreven historische roman buigt zonder te barsten. Hij wordt overeind gehouden door zijn dubbele missie: het redden van zijn broer en het ontluizen van de Rotterdamse admiraliteit (het dagelijkse bestuur van de marine) die hem ontslagen heeft. 

‘Ik durf te beweren dat de zon aarzelt om op te komen

als Poth slecht geslapen heeft.’

 

Een personage uit de tweede rij dat erg goed uit de verf komt, is dominee Klepperman, strikte volger van de Heidelbergse cathechismus. Met de zwartleren bijbel in de aanslag speurt hij naar ongelovigen en afvalligen. Sodom en Gomorra liggen overal op de loer... maar nog net iets meer in de Oost. Ook hij symboliseert het betweterig neerkijken op andere culturen.  


Nootmuskaatvrucht © Peter Nijenhuis

De auteur grossiert in historische weetjes die nu eens de beschouwende, dan weer de beschrijvende stukken of de dialogen, stofferen. Met gulle pen bedient hij je verstand en je zintuigen. En waar nodig hoor je zijn kritische, hedendaagse stem. Wouter van Mastricht weet precies waar en hoe hij de achtergrond moet vervlechten met de actie. Nergens staat de geschiedkundige spiegel de plotontwikkeling in de weg.             

Hoe lang je ook op de schoolbanken hebt gezeten, hoeveel kranten je ook gelezen hebt, Het scherp van Ambom vult gegarandeerd enkele gaten in je cultuur. Wat had je gedacht van: droomhoorntjes bij oerwoudbewoners, perkeniers, kampagnedekken, astrolabia, taanhuizen en teerstoverijen, zielenverkopers, olifantsgras en kanariebomen, korakora-oorlogsboten of een parang, een soort machete die je voor vreedzame en minder koosjere doeleinden kan aanwenden...? Het is maar een greep uit het aanbod! 

Detail van het VOC-schip 'de Batavia'
© BertKnot

Al die geestprikkelende details en sfeerbeelden verpakt deze schrijver in een eindeloos variërend proza met prachtige metaforen:

'Ze schopte tegen een hoopje bladeren... het fladderende geluid van een kaartspel dat wordt geschud.' 

'De kop van de Duyfken ging op en neer, als pikte ze in de golven.'

'Mannen met baarden als gesponnen koper...'

'Ondertussen was de temperatuur een vagevuur geworden.'

 

Het scherp van Ambon is een filmische avonturenroman voor de meerwaardezoeker. Wie een Hollywoodiaans budget en een jongere versie van Marlon Brando kan versieren, doet een gouden zaak. Aan de rake, meerlagige titel hoeft geen letter veranderd te worden!


Quotering: ****½

Uitgegeven bij Karakter - 2012

De boeken van Wouter van Mastricht

Lees hier het interview dat Wouter van Mastricht aan De scriptor gaf