De geur van idealen
'Dat
zij in de Republiek nog het geluk hadden om te kunnen leven in een vorm van
vrijheid waarvan vrouwen in andere landen alleen konden dromen,
daar zou zij nu
gebruik van maken.'
Hoewel deze vragen al vaak geanimeerde discussies opleverden, is het laatste woord er nog niet over gezegd. Daniëlle Hermans heeft dit debat mooi uit elkaar gerafeld en er een bijzonder intrigerende historische laag aan toegevoegd.
Dankzij de Vrede van Utrecht in 1713 kwam er een einde aan 200 jaar van bloedige oorlogen en godsdiensttwisten in Europa. Dat een gewapend conflict beslecht werd aan de onderhandelingstafel en niet op het slagveld, was een primeur. Het tableau van gezanten uit alle windstreken, rijtuigen, brokaten kledij, het bal masqué, stinkende grachten, deuren in kademuren die naar opslagruimten leidden... komt in In vredesnaam op een visuele manier tot leven. De kijk achter dat decorum is nog interessanter: daar bots je op de culturele verschillen tussen het joie de vivre van Fransen en Portugezen, enerzijds, en de strenge moraal van calvinisten, anderzijds. Je knippert even met de ogen als je leest dat er in het 18de eeuwse-Utrecht niet mocht gefeest worden, geen muziek- of toneelvoorstellingen mochten gegeven worden. Vooral om de internationale gasten tegemoet te komen ('Kassa, kassa', dacht het stadsbestuur!), werden die verboden voor de duur van de onderhandelingen opgeheven. De meeste Utrechtenaren vonden dat hélemaal niet erg!
![]() |
| Gracht in Utrecht © verbaljam |
Diepe verschillen waren er ook tussen mannen en vrouwen, tussen de opvoeding van beiden, tussen hun rechten en ontplooiingsmogelijkheden. In 'De Verenigde Provinciën' was het zelfbewustzijn van vrouwen net iets sterker dan in de omliggende landen en dat gegeven benut de auteur om het plot van In vredesnaam op gang te trekken. Een groep, door de maatschappij uitgerangeerde vrouwen, zal de achilleshiel van mannen en de eigen kracht gebruiken, niet alleen om respect op te eisen maar ook om aan te tonen dat de wereld op een andere, betere manier bestuurd kan worden. Waren ze listig? Ja, maar mannen volgen ook niet altijd een rechte lijn als ze een doel voor ogen hebben!
Kloosteroverste over de renaissance:
'Nou, Aleida, het is voor iedereen een
wedergeboorte, behalve voor vrouwen.’
De wapensmid en zijn echtgenote Aleida verpersoonlijken die kloof tussen conservatisme en vooruitgang, tussen gewin en ethisch handelen. De eerste heeft geen belang bij het stopzetten van de oorlog, de ander vecht voor wat ze waard is. Als de Franse gezant bij hen ondergebracht wordt, ontspint er zich een sterke tafeldialoog tussen de drie historische personages.
![]() |
| Dom van Utrecht © t.bo79 |
Driehonderd jaar later kijkt Utrecht uit naar een grootse viering van het vredesverdrag. Maar net nu maakt een moordenaar de stad onveilig. Er komt meteen veel druk te liggen op Rob, de obese rechercheur, en zijn out-of-box-denkende partner Nicole. Zij worstelen zich door een kluwen van onbeantwoorde vragen en tegenstrijdige antwoorden heen: Waarom worden er vrouwen vermoord? Waarom hebben ze een verschillende nationaliteit? Waarom worden hun levenloze lichamen in kerken neergelegd?
Beetje bij beetje trekt de mist op, komen er onderaardse gangen, een wiel met zes spaken en ringen met een verbintenis voor de eeuwigheid, te voorschijn... en lijkt de Vrede van Utrecht meer te zijn dan een bladzijde in een geschiedenisboek.
'Onderhand wist ze dat geur niet alles zegt,
dat die geen basis was voor een goede relatie.'
Het rechercheursduo wil ik
erg graag terugzien in een volgend speurdersverhaal. Je voelt dat er nog heel
wat onontgonnen terrein aanwezig is. Achter het harnas van Rob zit een oplawaai
die het leven hem, als jongen van vijftien, verkocht heeft. Nico is iets opener
maar laat ook niet graag het achterste van haar tong zien. Hun gekissebis lijkt
een onhandige manier te zijn om hun behoefte aan elkaar uit te drukken. Een erg
mooie vondst (ook al aanwezig in de De
watermeesters) is de zintuiglijke aanleg van Nicole. Haar geheugen
voor geuren, en hoe ze dat gebruikt, geeft een zachte, feminiene touch aan dit boek vol persoonlijke en
politieke veldslagen. In dezelfde lijn ligt het talent van Bertje, de
kerkoppasser, die kan voelen of de lucht beweegt en er dus al dan niet iemand
in dezelfde ruimte is.
Wie Afrikanen kent, weet
dat zij hun zintuigen beter gebruiken dan wij... en waar is Daniëlle
opgegroeid??
Deze misdaadroman is een ambitieus opgezet project met een brede historische achtergrond, met pittige dialogen over het gedrag en de drijfveren van mannen en vrouwen, met tot nadenken stemmende ideeën over wat wij als mens waard zijn.
Een goed boek is altijd een confrontatie met onszelf. Daarin is Daniëlle Hermans meer dan geslaagd. Toch zit net in die rijkdom een literair gevaar. Een héél enkele keer gaat de auteur de uitleggerige kant op. Dan heeft een passage meer van een college dan van een natuurlijk gesprek. Het is de kunst om feiten en argumenten te doseren en te integreren in de karakters en de vertelling. Maar kunst is nooit simpel...
In vredesnaam is een verhaal over tegenstellingen die samen de wereld definiëren. Het is een boek over de kracht en de zwakte van individuen, over egocentrisme en solidariteit, over trouw en verraad... over de mens zoals wij hem kennen.
Die tweeslachtigheid wordt treffend gesymboliseerd in de figuur van de dader.
Quotering: ****½
Uitgegeven bij Bruna - 2013



Geen opmerkingen:
Een reactie posten